Regie: Sam Packinpah
Scenario: David Zelag Goodman, Sam Peckinpah
Met: Dustin Hoffman, Susan George, Peter Vaughan, David Warner e.a.
118 min. / UK-ASA / 1971

‘Straw Dogs’ werd in Groot Brittannië achttien jaar lang verbannen (van 1984 tot 2002), om te vermijden dat kinderen de film te zien zouden krijgen op video of dvd. Een puriteinse ingreep, uiteraard, die nergens voor nodig was, maar die wel aangeeft wat voor een impact Sam Peckinpah’s film had. ‘Straw Dogs’, die later nog één van de inspiratiebronnen zou vormen voor Gaspar Noé toen die ‘Irréversible’ draaide, is niet gewoon een gewelddadige film – daar krijgen we er meer dan genoeg van te zien. Het probleem was de mentaliteit die de regisseur innam tegenover dat geweld – bloedvergieten wordt hier afgeschilderd als een rite de passage die van een jongen een man maakt. Als iets noodzakelijks. ‘Straw Dogs’ is wellicht één van de meest politiek incorrecte films ooit gemaakt, en oefent net daarom nog steeds een fascinatie uit op elk publiek dat ‘m te zien krijgt.

Dustin Hoffman speelt David Sumner, een sullige wiskundeprofessor die samen met zijn vrouw Amy (Susan George) in het koud, vochtig, onherbergzaam boerengat in Engeland gaat wonen waar Amy vandaan komt. David is een iele, linkse salonliberaal met een brilletje, een pacifist die probeert om met iedereen op te schieten, maar bekeken wordt als het één of ander insect door de dorpsbewoners – allemaal echte mannen, natuurlijk, die struise lichamen hebben, met hun handen werken, stevig doorzuipen en naar zijn vrouw loeren met nauwelijks verholen lust in hun blikken. De spanningen tussen David en de dorpelingen worden steeds hoger opgevoerd, en ontaarden uiteindelijk in een volschalige aanval op zijn huis. De brave wiskundeprofessor moet nu terugvallen op zijn instincten – bewapend met een tweeloops, een wolfklem en wat voor wapens hij in huis dan ook kan vinden, verdedigt hij huis en haard.

En zo hoort het ook, volgens Peckinpah. Wie de verhalen rond de regisseur zo’n beetje kent, weet dat hij niet bepaald een gemakkelijk mens was. Hij zoop als een vis, probeerde elke vrouw die hij zag in z’n bed te krijgen, vernederde z’n medewerkers en had een fetisj voor wapens. Enfin, hij was een macho-man in de zuiverste zin van het woord, die zich van niemand anders iets aantrok, en door die houding na een tijdje persona non grata werd in de filmbusiness. Niemand wilde op den duur nog met hem werken, omdat hij zo onberekenbaar was. ‘Straw Dogs’ drukt Peckinpah’s wereldvisie wel zo ongeveer uit, en dat is er niet echt een vrolijke of gelibereerde.

Geweld wordt hier gezien als een onderdeel van het basispakket waarmee elke man ter wereld komt – een idee dat bijvoorbeeld ook in ‘A Clockwork Orange’ zat, maar waar Kubrick in die film het geweld simpelweg toonde zonder te zeggen dat het moreel verantwoord was, is dat wel wat Peckinpah hier doet. David is een onsympathieke loser die niet in staat is om voor zichzelf op te komen, conflicten uit de weg gaat en als voetveeg dient voor z’n vrouw, die zichtbaar geniet van de aandacht die ze krijgt van de stoere werkmannen. Het is pas wanneer hij zover gedreven wordt dat hij geweld gaat gebruiken, dat David als personage serieus wordt genomen. Het laatste shot van de film is veelzeggend: David rijdt weg van de plaats van de slachting, nadat hij net voor het eerst in z’n leven geweld heeft gebruikt tegen andere mensen, en een vaag glimlachje verschijnt op z’n lippen. De jongen is man geworden.

Net zo onrustwekkend is een verkrachtingsscène, ongeveer halverwege de film, waarin Amy wordt aangerand door één van de arbeiders, een vroegere vlam van haar. Die scène is zo ambigu dat ze maar al te makkelijk aanstootgevend kan zijn voor elke vrouw die ‘m ziet (laat staan vrouwen die ooit een verkrachting hebben meegemaakt). Peckinpah maakt hier immers de ultieme mannelijke fantasie van, waarin de vrouw misschien nee zegt, maar overduidelijk ja bedoelt. Ze vrààgt erom en eens ze het krijgt, maken haar geluiden en gezichtsuitdrukking meer dan duidelijk dat ze ervan geniet. Welke vrouw die verkracht wordt fluistert achteraf “hold me” tegen haar verkrachter? Tijdens die scène zien we korte stukjes uit een eerdere vrijscène met Dustin Hoffman – de verkrachter doet z’n trui uit, Hoffman trekt z’n hemd uit, en we weten dat Amy hun lichamen aan het vergelijken is. Hoffman is mager, een jongetje. Maar dan deze brok puur natuur – gespierd, behaard, een man zoals macho’s dénken dat vrouwen ze graag hebben.

Die scène wordt er enkel problematischer op wanneer een andere man de kamer binnenkomt, Amy zonder al te veel poespas omdraait en haar nogmaals verkracht, ditmaal anaal en niet in het minst consensueel. Haar eerste (semi-)verkrachter houdt haar vast. (Het is trouwens in dit deel van de film dat de invloed op ‘Irréversible’ het best duidelijk wordt.)

Wat Peckinpah hier doet, is niet alleen de mythe bevestigen van “wanneer een vrouw nee zegt, bedoelt ze ja”, hij objectiveert hier niet alleen een vrouw tot iets dat af en toe eens goed gepakt moet worden, maar hij suggereert ook nog eens dat het eigenlijk allemaal David z’n schuld is. Hij had maar wat sterker moeten zijn, meer een echte man.

Naar ‘Straw Dogs’ kijken is jezelf even verliezen in de groteske fantasieën van een man die eigenlijk honderd jaar te laat is geboren – Peckinpah had in het wilde westen moeten leven waar hij zoveel films over maakte, daar had hij zich thuisgevoeld. Maar net zoals het geval is in ‘Irréversible’, is het onmiskenbaar fascinerend om ernaar te kijken. Je wilt achteraf wel een douche nemen omdat je je vies voelt, maar toch. Extreme visies oefenen altijd een aantrekkingskracht uit, en dit is ongeveer zo extreem als je in 1971 kon worden. Bovendien is ‘Straw Dogs’, apart van al de rest, een zeer goed gemaakte film. Het is knap hoe Peckinpah de spanningen in het dorpje langzaam maar zeker opbouwt, hoe hij informatie aan het publiek geeft via terloopse blikken en kleine gebaren. De montage van de verkrachtingsscène en de finale is magnifiek (heb ik dat nu gezien of nét niet?) en zelfs het gebruik van geluid is dikwijls bijzonder geraffineerd. Zo cut Peckinpah tijdens de verkrachtingsscène weg naar David, die weggelokt is door de dorpelingen om te gaan jagen, terwijl we Amy’s steeds passioneler gehijg kunnen horen op de soundtrack. Dat is ziekelijk, ja – heel de film is ziekelijk – maar wel goed gedaan.

Een film om op een romantisch avondje met je vriend(in) te bekijken, zou ik dit nu bepaald niet willen noemen, maar het is er sowieso één waar je niet omheen kunt. Een gemene, ranzige, bad motherfucker van een film die iedereen die morele bezwaren zou durven hebben, vierkant in het gezicht uitlacht. Geef toe, dat moét je toch eens gezien hebben?

Door Dennis Van Dessel 22/06/2005 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (4) van anderen of geef uw mening