Regie: Pete Travis
Scenario: Paul Greengrass, Guy Hibbert
Met: Gerard McSorley, Michele Forbes, Stuart Graham, Pauline Hutton, Brenda Fricker e.a.
106 min. / EIR-UK / 2004

Een tweetal jaar geleden maakte Paul Greengrass Bloody Sunday, een docudrama over een in opzet geweldloze Ierse protestmars in 1972, die eindigde in een bloedbad. Die film scoorde beter dan verwacht, werd zelfs een soortement arthouse hit, en dat succes heeft ertoe bijgedragen dat we nu naar ‘Omagh’ kunnen gaan kijken. Greengrass was de producent en co-scenarist van deze prent, die oorspronkelijk enkel voor televisie bedoeld was, maar na lovende reacties toch een kans kreeg in de bioscopen, en de goeie reputatie die de filmmaker plotseling vergaard had, zal ongetwijfeld hebben meegespeeld in die beslissing. De Ierse kwestie is pakweg de voorbije vijftien jaar goed geweest voor een aantal filmische bommen van formaat, inclusief ‘In The Name of the Father’. ‘Omagh’ mag dan wel niet tot het grof geschut van dat oeuvre behoren, maar het is een verdienstelijke film met een sterke emotionele kern.

Op 15 augustus 1998 liet een splintergroepering van het IRA (“the real IRA”) een autobom ontploffen in het winkelcentrum van het stadje Omagh, op de grens tussen de republiek en Noord-Ierland. 29 mensen kwamen om, meer dan honderd anderen raakten gewond. Onder de doden bevond zich Aiden Gallagher, een 21-jarige jongen die samen met z’n vader een garage openhield. Enkele maanden na de explosie hebben de familieleden van de slachtoffers nog steeds geen sluitende antwoorden gekregen van de overheid rond het hoe en waarom van de aanslag, en zijn er nog steeds geen officiële aanklachten gekomen tegen mogelijke daders. Ze besluiten zich dan ook te organiseren – Aidens vader Michael (Gerard McSorley) wordt, bijna tegen z’n wil, in de rol van woordvoerder geduwd, en samen gaan ze op zoek naar eerlijke antwoorden van de autoriteiten.

Die zoektocht levert regelmatig beklijvende cinema op, met als hoogtepunt een scène op het einde, waarin ombudsvrouw Nuala O’Loan (een gastrol van Brenda Fricker) een niets of niemand ontziende analyse geeft van de politieactiviteiten rond de bomaanslag – tips van een informant dat er een aanslag zou komen, werden simpelweg genegeerd en ook achteraf was het onderzoek schijnbaar een amateuristische bende, die de slachtoffers in de kou liet staan. Regisseur Pete Travis weet moeiteloos empathie op te roepen voor zijn personages – hoe steenhard moet een mens al niet zijn om niét mee te voelen met een familie in die situatie? – en hij houdt het tempo er continu in, maar hij kan niet vermijden dat de geest van Bloody Sunday een wel zéér donkere schaduw over z’n film werpt.

Want in essentie is ‘Omagh’ identiek aan wat Greengrass twee jaar geleden al deed: de film behandelt een gelijkaardig onderwerp, de hoofdacteur zit in beide films en de visuele stijl is krék hetzelfde. Net als in ‘Bloody Sunday’ wordt alles gefilmd met een zenuwachtige, handgehouden camera die op geen enkel moment een rustpunt vindt. Net als in ‘Bloody Sunday’ ziet alles er nogal korrelig uit, wat allicht bedoeld is om een cinema vérité-gevoel aan de prent te geven, en overheersen koele blauwe en grijze kleuren, om de emotionele kilte in de levens van de personages uit te drukken. Net als in Bloody Sunday vertoont de regisseur een eigenaardige neiging om personages te filmen doorheen deuropeningen, zodat we regelmatig het gevoel krijgen dat we echte mensen zitten te begluren. Enfin, “’net als in Bloody Sunday” is wel zo’n beetje de slagzin van ‘Omagh’.

Niet dat dat per definitie een slechte film oplevert – op zichzelf bekeken wérkt die stijl wel, en Pete Travis weet hier en daar een aantal zeer slimme dingen te doen met z’n camera. Kijk eens hoe er aan het begin van de film veel meer kleur inzit: het is zomer, iedereen voelt zich goed en plotseling boem – die bom gaat af en à la minute verdwijnen alle kleuren uit de film, de wereld is gereduceerd tot asgrijs en onherbergzaam blauw. Dat is mooi gedaan, maar het is niet meer dan een verderzetting van wat in Bloody Sunday zat. Let ook op de manier waarop de scène met de explosie zelf gemonteerd werd – Travis maakt er een punt van om eerst een soort van rondje rond de bomauto te maken. We krijgen alle personages te zien die vlak rond die wagen staan, eerst in een medium shot, daarna in close-up. Volgt er een close-up van de auto en dàn komt de ontploffing. Daarmee zorgt Travis ervoor dat we al die mensen die nog maar enkele seconden te leven hebben, eerst in de ogen moeten kijken voordat de explosie komt. Als publiek weten we naar wat voor film we zijn komen kijken, we weten wat er gaat gebeuren – maar voor het zover is, krijgen we de slachtoffers eerst van dichtbij te zien, zodat ze niet zomaar gezichtloze figuren kunnen zijn. Dat is een ongelooflijk krachtig moment. Wie eens een mooi voorbeeld wil zien van hoe montage kan bijdragen aan de emotionele kracht van een film, weet waar naartoe. Maar opnieuw... Tja, dat soort van momentjes had je dus óók in Bloody Sunday (hoewel ik me er niet meteen één kan herinneren dat zo krachtig was als de explosie in deze prent, eerlijk is eerlijk). In feite is er niets mis met wàt Pete Travis doet in ‘Omagh’ – het enige probleem is dat het al eens eerder is gedaan. Nog niet zo lang geleden, en op een meer dan gelijkaardige manier.

Voor de emotionele connectie met de kijker hangt de film grotendeels af van de acteerprestatie van Gerard McSorley, een Ierse karakteracteur, die ook al te zien was in het afgrijselijke Veronica Guerin (een film die aantoont wat er gebeurt wanneer Hollywood z’n klauwen op deze thematiek legt). McSorley is een zeer indrukwekkende aanwezigheid hier: op geen enkel moment geeft hij toe aan theatrale emotionele uitbarstingen, op geen enkel moment gaat hij over de top. Als acteur een situatie moeten spelen waarin je het dode lichaam van je eigen zoon officiëel moet herkennen, hoe doe je dat? McSorley doet het met een plotse glazige blik in z’n ogen en twee lichtjes opgetrokken wenbrauwen – en dat is voldoende, er spreekt meer emotie uit die simpele blik van ontstelling, dan een lange monoloog of huilbui ooit zou kunnen uitdrukken.

‘Omagh’ is een integere film, goed gemaakt en prachtig geacteerd. Maar het is en blijft Bloody Sunday all over again, en als dusdanig is het een film zonder persoonlijke identiteit. Wie die eerdere prent niet gezien heeft of ‘m juist zó goed vond dat-ie wel trek heeft in meer van hetzelfde, mag zich in ieder geval niet laten tegenhouden.

Door Dennis Van Dessel 28/03/2005 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (1) van anderen of geef uw mening