The Life and Death of Peter Sellers film bespreking Digg* filmbespreking

The Life and Death of Peter Sellers

Regie: Stephen Hopkins
Scenario: Christopher Markus, Stephen McFeeley
Met: Geoffrey Rush, Charlize Theron, Emily Watson, John Lithgow, Stephen Fry, Miriam Margolyes, Peter Vaughan
112 min. / USA - UK / 2004

Er wordt momenteel gewerkt aan een remake van ‘The Pink Panther’ met Steve Martin in de rol van inspecteur Clouseau – een slecht idee, uiteraard, omdat remakes nu eenmaal altijd slechte ideeën zijn en omdat de originele ‘Pink Panther’-films toch al niets waren om over naar huis te schrijven. De enige reden waarom die steeds mallotiger serie slapstick-films nog steeds bekeken wordt, is omdat Peter Sellers zo’n formidabele Clouseau was. De man z’n komische timing was vrijwel ongeëvenaard – als humor een kunst was, dan was hij één van de absolute grootmeesters. Hij was echter ook een koleriek, onuitstaanbaar man met wie het haast onmogelijk was om samen te werken, laat staan samen te leven. Hij was een multi-miljonair toen hij stierf in 1980, maar liet z’n kinderen elk slechts 2.000 dollar na. ‘The Life and Death of Peter Sellers’ is een bijzonder fascinerende blik in de geest van één grootste komische talenten van de twintigste eeuw en de vraag die zich stelt is: wàs er wel iets te vinden achter de schermen?

Sellers kwam voor het eerst in de belangstelling als panellid van het radioprogramma ‘The Goon Show’, dat aan het einde van de jaren vijftig enorm populair was in Engeland. Vandaar maakte hij een overstap naar de cinema – eerst via bijrolletjes in Britse komedies uit de Eeling-studio, zoals de originele versie van ‘The Ladykillers’, daarna steeds meer op eigen kracht. In 1963 kwam zijn internationale doorbraak er met Blake Edwards’ ‘The Pink Panther’, een klucht die oorspronkelijk bedoeld was als vehikel voor David Niven.

Hoe meer het hem professioneel voor de wind ging, hoe moeilijker het voor hem werd om nog normale sociale relaties aan te gaan – Sellers zei ooit in een interview dat hij niet wist wie hij was wanneer hij niet aan het acteren was. “Ik ben een leeg vat, dat opgevuld zit met verschillende rollen.” Elke acteur zet een masker op wanneer hij een rol speelt. In het geval van Peter Sellers zat er op den duur niets meer àchter dat masker. In het begin van de film zien we hem tijdens z’n periode van ‘The Goon Show’, op een bezoek bij z’n ouders. Hij vervangt de luier van z’n baby, hij voert gesprekken, hij gedraagt zich normaal. Maar naarmate zijn succes toeneemt, wordt dat onmogelijk voor hem. Elke keer we hem met iemand zien praten, elke keer de camera’s stoppen met draaien, zien we hem vervallen in een andere rol. Hij ontmoet z’n tweede echtgenote, Britt Ekland, en speelt de charmante, romantische minnaar voor haar – maar dat is niet wie hij écht is. Wanneer zijn moeder hem komt bezoeken op de set van ‘Dr. Strangelove’, stapt hij nooit uit zijn rol. Hij spreekt tegen haar in zijn Duits accent en voert z’n nummertje van ex-nazi op. Wanneer de chauffeur aan z’n moeder vraagt hoe het ging met haar zoon, antwoordt ze: ‘Geen idee, ik heb hem niet gezien.’ De fictie ging voor Peter Sellers de realiteit overnemen, tot er geen greintje realiteit meer overbleef. De acteur leed ook aan ontzagwekkende stemmingswisselingen, die ervoor zorgden dat hij regelmatig verviel in een haast kinderlijk egoïsme – altijd maar “ikke, ikke, ikke”, en wanneer hij z’n zin niet kreeg was hij perfect in staat om de kamer aan diggelen te slaan.

Wie zich waagt aan een biografie van een dergelijke figuur, komt natuurlijk al snel voor de hamvraag te staan: waarom? Hoe komt het dat Sellers zo met zichzelf en de wereld in de knoop lag? In deze film hoopt men het antwoord te vinden in de relatie met z’n moeder (je bent een freudiaan of je bent het niet), een dominante tang die haar zoon tegen wil en dank het sterrendom in katapulteert. Op de avond dat haar zoon z’n eerste hartaanval krijgt, zien we haar naar de beide BBC-kanalen zappen en ze glimlacht tevreden dat alletwee de zenders het nieuws van haar zoons crisis uitzenden. Dàt is succes hebben.

Die poging tot een psychologische motivering van Sellers is niet altijd even succesvol – uiteindelijk zal regisseur Stephen Hopkins toch moeten toegeven dat hij het zelf ook niet zeker weet. Sellers was een mysterie, zelfs mensen die hem jarenlang hebben gekend kunnen geen pasklare antwoorden geven op de vraag wat die kerel in vredesnaam dreef. Wat Hopkins echter wél doet met z’n film, is een boeiend, creatief in elkaar gestoken portret geven van een bijzonder fascinerend (en mystifiërend) personage. Natuurlijk worden er heel wat zaken overgeslagen (zo krijgen we maar twee van Sellers’ vier huwelijken te zien), maar Hopkins weet de psychologische en emotionele ondergang van zijn hoofdpersonage zeer consequent in beeld te brengen, zonder dat z’n film vervalt in de fragmentarische structuur die zoveel genregenoten teistert. De truc die hij daarvoor hanteert, is het inlassen van enkele surrealistische scènes: Sellers die in een spiegel kijkt en geen reflectie ziet, bijvoorbeeld. Een psychedelische montage waarin we de acteur tijdens z’n gloriedagen van vrouwen en drugs aan het werk zien. Of nog beter: verscheidene scènes waarin Peter Sellers zelf de rol van de nevenpersonages (Stanley Kubrick, Blake Edwards en anderen) op zich neemt om commentaar te geven op z’n eigen onmogelijk karakter. Op dat soort van momenten overstijgt ‘The Life and Death of Peter Sellers’ z’n eigen genre, wat mooi is om te zien.

Geoffrey Rush is een genot om naar te kijken als Sellers – niet alleen lijkt hij fysiek ontzaglijk op zijn personage, maar ook weet hij zich alle tics eigen te maken die we ons nog herinneren uit Sellers’ films. Het is onmogelijk om naar Rush te kijken die een nummertje opvoert in een vliegtuig als inspecteur Clouseau of die Dr. Strangelove speelt tegenover z’n moeder, zónder je te beginnen afvragen of ze op de één of andere manier geen archiefbeelden van Sellers hebben gemanipuleerd om in de film te passen. Rush speelt Sellers niet, hij bewóónt dat personage. Aangezien ‘The Life and Death’ oorspronkelijk geproduceerd werd als televisiefilm, is komt Rush niet in aanmerking voor een oscar voor zijn rol – begin nu alvast de Academy te bestoken met e-mails, want dit is zonder meer de beste acteerprestatie die ik in vele maanden heb gezien. In de bijrollen wordt Rush ondersteund door een schare karakteracteurs zoals Charlize Theron, Emily Watson, Stanley Tucci en een erg goeie Stephen Fry.

‘The Life and Death of Peter Sellers’ is een film met een enorme ambitie: ons komen uitleggen waarom één van de meest ondoordringbare karakters uit de filmgeschiedenis deed wat hij deed. Daar slaagt de prent niet in – wie had dat dan ook kunnen verwachten? Maar niettemin zal dit een feest zijn voor elke echte filmliefhebber: een intelligent, goed gemaakt en bovenal fenomenaal geacteerd portret van een acteur die enkel onuitstaanbaar was in de mate dat hij niet meelijwekkend was.

http://www.hbo.com/films/petersellers/