Regie: Barry Levinson
Scenario: Ronald Bass, Barry Mostow
Met: Dustin Hoffman, Tom Cruise, Valeria Golino, Gerald R. Molen, Jack Murdock e.a.
132 min. / USA / 1988
Oscars zijn vreemde dingen – films worden door critici de hemel ingeprezen, iedereen maant je aan om te gaan kijken. Maar dan wint zo’n film een paar Oscars, en opeens neemt men een zeker dédain aan; opeens komt men heel anders uit de hoek, met de mededeling dat de film eigenlijk toch een beetje langdradig was, en dat ze altijd al hebben gezegd dat hij overschat werd. Veel mensen schijnen te denken dat een dergelijke neerbuigende houding tegenover filmprijzen intellectueel is, en films zoals ‘The Last Emperor', ‘The English Patient’, en zelfs Steven Spielbergs absolute meesterwerk ‘Schindler’s List' kregen eronder te lijden.

‘Rain Man’ onderging hetzelfde lot: pers en publiek waren laaiend enthousiast tijdens de oorspronkelijke release van de film, maar sindsdien zijn de meningen langzaam veranderd. Terecht? Niet helemaal.

De film draait rond Charlie Babbit, gespeeld door Tom Cruise. Charlie is een yuppie zoals je ze alleen maar in films uit de periode 1986-1989 tegenkomt: we ontmoeten hem voor het eerst terwijl hij met een oortelefoontje op z’n hoofd frenetiek staat te telefoneren in een poging een aantal dure sportwagens door de autokeuring te krijgen. Alles aan Charlie is flitsend, energiek: hij praat snel, beweegt snel, denkt snel. En hij wil snel geld verdienen, zoveel is duidelijk. Wanneer hij (in z’n auto, nota bene) bericht krijgt dat z’n vader overleden is, reageert hij onaangedaan – de begrafenis is slechts een formaliteit met de lastige eigenschap dat een romantisch weekend erdoor in het water valt.

Tijdens het voorlezen van het testament komen er eindelijk emoties bovendrijven: Charlie krijg een oldtimer Buick en nog wat kleinigheden, terwijl een onbekend persoon al het geld toegewezen krijgt - 3 miljoen dollar, meer dan genoeg om Charlie uit de financiële moeilijkheden te helpen. Via enig speurwerk komt hij erachter dat hij een oudere broer heeft, Raymond. Raymond is autistisch en woont al praktisch sinds Charlie’s geboorte in een inrichting, zonder dat Charlie daar enig idee van had.

Charlie is razend dat zijn ongekende, gehandicapte broer al het geld krijgt, en besluit hem te kidnappen – hij stopt Raymond in de Buick en begint aan de lange rit terug naar Californië. En zal Charlie tijdens die reis misschien van zijn broer gaan houden? En zal hij inzien dat er nog meer in het leven is dan geld? Wat denkt u zelf?

‘Rain Man’ werd opgebouwd als showstuk voor Dustin Hoffman, die zich alle denkbare autistische tics eigen heeft gemaakt en er inderdaad op uitzonderlijke wijze gebruik van maakt. Raymond is namelijk een geniale autist, die in staat is om binnen enkele seconden neergevallen tandenstokers te tellen, en de wortel te trekken van eender welk getal. Dat kan hij omdat de scenarist toch iéts moest vinden dat Raymond kon doen tijdens de reis. Hij kon daar niet zomaar blijven zitten en niets zeggen.

Hoffman neemt hoe dan ook een groot risico door nooit oogcontact te maken met de andere acteurs, de camera, of het publiek. Hij leeft in zijn eigen wereldje waar niemand tot door kan dringen en waar routine van levensbelang is. Waar alle fictie in wezen over de veranderingen van de personages gaat, is dit personage niet in staat tot verandering. Hij kijkt met ietwat opgetrokken schouders voor zich uit aan het begin van de film en hij doet nog steeds precies hetzelfde aan het einde. De monotoon van zijn stem is onveranderd.

De rol van Tom Cruise als Charlie stond voor iedereen een beetje in de schaduw van de tour de force van Hoffman, maar dat is niet helemaal terecht. Tenslotte moet al het emotioneel contact in de film via zijn personage komen. Je kunt je als kijker niet identificeren met Raymond, en aangezien alle andere personages van min of meer voorbijgaande aard zijn (zelfs Charlie’s liefje Suzannah), blijft er niemand anders meer over om de emotionele boog van de film te dragen. Voeg daar nog aan toe dat zijn personage in wezen één groot cliché is, een middel om de plot op gang te trekken, en je kunt misschien begrijpen wat voor een prestatie Cruise neerzet door ons toch in de psychologie van Charlie te betrekken.

Het gebruik van een reisbeweging als metafoor voor een reis door het leven, of de spirituele reis naar verandering van de personages, is zo oud als de vertelkunst zelf, en biedt hier dan ook geen echte verrassingen. De twee broers komen in geen enkele situatie terecht die u zelf niet had kunnen bedenken, wat meteen de grootste fout in de film is: de gebeurtenissen zelf zijn uiteindelijk niet opmerkelijk. We hebben deze structuur al eerder gebruikt zien worden, en beter ook. Tenslotte handelt ‘Rain Man’ over obligate thema’s, zoals de liefde tussen familieleden, het aanvaarden van mensen zoals ze zijn en het besef dat geld niet gelukkig maakt.

Dat gezegd zijnde, moet het wel vermeld worden dat de film goddank slijmvrij blijft. Er komt geen zoetsappig moment tussen de broers waarin ze elkaar in de armen vallen, gewoon omdat Raymond niet tot dat soort van intimiteit in staat is. Charlie probeert een keer hem een knuffel te geven, en het gevolg is dat Raymond panikeert en op z’n eigen hoofd begint te slaan. Sentimentaliteit wordt op die manier automatisch geëlimineerd, en laten we daar maar blij om zijn.

‘Rain Man’ is bij uitstek een film die op een hoger plan wordt getild door de acteurs. Hij is zeker niet slecht gemaakt, maar hij zou nooit de grijze middelmaat hebben ontstegen indien Hoffman en Cruise niet zo goed waren geweest.

Door Dennis Van Dessel 24/10/2004 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (2) van anderen of geef uw mening