Regie: Joseph L. Mankiewicz
Scenario: Anthony Schaffer
Met: Laurence Olivier, Michael Caine
138 min. / UK / Alle leeftijden / 1972

Geen hond die ‘m ooit heeft gezien, maar het is wel één van de betere films van de jaren zeventig: ‘Sleuth’, gemaakt in 1972, was de laatste film van eens groot regisseur Joseph L. Mankiewicz (‘All About Eve’), en mag gerust de geschiedenisboeken ingaan als één van de meest spetterende acteerduels die ooit op film werd vastgelegd. Het spel van Laurence Olivier en Michael Caine lijkt hier wel het equivalent van een professionele tennismatch tussen twee kampioenen in topvorm: continu proberen ze elkaar de loef af te steken, proberen ze om de ander te overklassen, maar telkens blijkt dat ze elkaars ritme perfect kunnen volgen, dat ze in niets voor elkaar moeten onderdoen. Het is een genot om hen bezig te zien.

Olivier speelt hier de stinkend rijke Andrew Wyke, een auteur van misdaadverhalen die geobsedeerd is door spelletjes. Hij woont in een privé-kasteeltje dat bezaaid is met bordspelen en waar intellectuele uitdagingen en raadsels als decoratie worden gebruikt. Zijn tuin bestaat uit een gigantisch doolhof.

Op een dag nodigt hij Milo Tindle (Michael Caine) uit voor een gesprek van man tot man – Milo heeft al enige tijd een affaire met Wyke’s echtgenote (die we overigens nooit te zien krijgen), maar in plaats van de furie van de oudere man over zich heen te krijgen, blijkt Wyke maar al te graag zijn overspelige wederhelft kwijt te willen. Het enige waar hij zich zorgen over maakt, is dat ze op een dag terug naar hem zou komen wanneer blijkt dat Milo niet in staat is om haar te onderhouden in de stijl waaraan ze gewend is geraakt. Om ervoor te zorgen dat hij voor eens en voor altijd van haar af is, stelt Wyke aan Milo voor om een diefstal te ensceneren: Milo blaast Wyke’s kluis op en gaat lopen met het geld, Wyke strijkt de premie van de verzekering op en iedereen is gelukkig.

Dat is niet de plot van ‘Sleuth’ – dat is het uitgangspunt, en vanaf dat punt zijn we vertrokken voor meer dan twee uur ongefilterd kijkgenot. En dat bedoel ik in de meest letterlijke zin van het woord: ‘Sleuth’ is een film waar je grààg naar kijkt, een prent die in de eerste plaats amuseert, zodat die 138 minuten voorbij lijken te vliegen. Een deel van die fenomenale entertainmentswaarde zit ‘m in de plot, die over de loop van de film wel tien keer een andere wending neemt en als een slang op speed verschillende richtingen inkronkelt. De meeste van dat soort films – films met een labyrinthachtige plot die je om de twee minuten met iets anders om de oren slaan – gaan algauw geforceerd lijken, ongeloofwaardig, maar ‘Sleuth’ heeft voldoende discipline om eerst z’n personages glashelder te tekenen, en vervolgens niets te doen dat inconsequent is met hun karakter.

Wyke is een upper class gentleman die met een onvoorstelbaar dédain neerkijkt op iedereen die niet tot “zijn soort” behoort – iedereen die niet zoveel geld heeft als hij, iedereen die zijn wijnkelder niet kan waarderen of die niet begrijpt waarom verlichte geesten genoegen dienen te scheppen in misdaadlectuur en spelletjes. Wanneer hij Milo z’n huis ziet binnenkomen, ziet hij niets meer dan een onderkruipsel – het probleem is niet zozeer dat iemand z’n vrouw heeft afgepakt. Het probleem is dat het iemand van een lagere sociale klasse is die dat heeft gedaan. Milo, daarentegen, is iemand die net zo goed blijkt te zijn in het spellen van wrede spelletjes als Wyke – alleen reageert hij met het venijn van iemand die op straat heeft leren vechten, iemand die niet geïnteresseerd is in de ideeën van fair play waar Wyke zich aan vasthoudt. Als je die karakters voor ogen houdt, dan vallen alle plotwendingen netjes in hun plaats, want jà, die personages zouden echt in staat zijn tot wat we hen zien doen.

Zeer opmerkelijk voor een dergelijke film is echter dat ‘Sleuth’ ook genietbaar blijft bij herhaalde visies, terwijl je al weet wat er gaat gebeuren. De reden daarvoor zijn de dialogen, zoals ze werden geschreven door Anthony Schaffer, en bovenal de manier waarop ze gespeeld worden door Olivier en Caine. De hele prent wordt gedragen door de tekst, die van begin tot eind klinkt als een bel (Olivier: ‘Sex is the game, marriage is the penalty!’). De beide hoofdrolspelers zijn hier perfect op elkaar ingespeeld, hun timing is simpelweg vlekkeloos. Let op een scène waarin Wyke de inbraak in z’n huis geloofwaardig wil maken door met een revolver hier en daar wat geassorteerde schade aan te richten. Hij schiet een theepot kapot die Milo in z’n handen heeft – let op Caine’s reactie op dat moment, terwijl hij daar staat met enkel nog het handvat in z’n vingers: dàt is komische timing zoals Jim Carrey er alleen maar van kan dromen. En zo gaat dat de hele film door: terwijl de personages elkaar uitdagen en bedreigen met intellectuele spelletjes, doen de acteurs hetzelfde met hun prestaties – ze geven zichzelf helemaal, alsof ze elkaar willen toesneren: ‘Kijk maar eens of je dààr nog aankunt!’

‘Sleuth’ werd gebaseerd op een toneelstuk en in feite is het dat ook gebleven – de actie wordt veelal beperkt tot een paar kamers in Wyke’s huis en ook het tijdverloop wordt beperkt gehouden. Die theatraliteit heeft wel als voordeel dat we de gelegenheid krijgen om die locatie zeer goed te leren kennen – Wyke’s huis is tot in de details afgewerkt met subtiele aanwijzingen die een inzicht geven in z’n karakter. Neem bijvoorbeeld de manier waarop de kluis verscholen gaat achter een dartsbord. Of “Smiling Jack”, een geautomatiseerde pop die begint te lachen wanneer je op een knop drukt. Het ziet er niet alleen goed uit, het is ook een zeer gepersonaliseerde set die is opgetrokken rond de persoonlijkheid van Andrew Wyke.

Een diepzinnige of belangrijke film is dit niet – ‘Sleuth’ is een heerlijke ode aan de kracht van goeie dialogen en een monument van geraffineerd acteerwerk. En meer moet dat niet zijn.

Nota: ‘Sleuth’ is moeilijk te vinden in videotheken, maar kan wel besteld worden op video en dvd over het internet. Het is de moeite om ‘m te zoeken.

Door Dennis Van Dessel 18/07/2004 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (5) van anderen of geef uw mening