Regie: Michelangelo Antonioni
Scenario: Michelangelo Antonioni, Tonino Guerra
Met: David Hemmings, Vanessa Redgrave, Sarah Miles, John Castle e.a.
107 min. / UK-I / 12 jaar / 1966

De film die wellicht voorgoed in het collectieve geheugen bewaard zal blijven als “de eerste film waarin schaamhaar te zien was” (dat van Vanessa Redgrave, om precies te zijn), hoewel u wel zéér nauwkeurig moet kijken om het beruchte moment niet te missen. Voor het overige was ‘Blow-Up’ voornamelijk een fenomeen van de jaren zestig, waar tegenwoordig nog maar weinig aandacht aan wordt besteed. Wat eigenlijk best wel jammer is, want hoewel niemand zal kunnen ontkennen dat ‘Blowup’ onderhand een fikse knauw heeft gekregen van de gevreesde tand des tijds, valt hier heel wat terug te vinden om te bewonderen.

David Hemmings speelt Thomas, een volstrekt immorele fotograaf die in het swingin’ London van de jaren zestig zowat krepeert van de ennui. Andere mensen schijnen erg weinig voor hem te betekenen: hij is getrouwd, maar ziet zijn echtgenote haast nooit, hij blaft zijn modellen af en houdt nooit rekening met de mensen om hem heen. Doorheen de hele film zien we hem bijvoorbeeld steeds opnieuw telefoongesprekken met iemand voeren, tot er aan de deur gebeld wordt en hij de persoon aan de andere kant van de lijn gewoon vergeet. In een andere scène zit hij in een restaurant, loopt hij naar buiten omdat hij een voorbijganger meent te herkennen en hij gaat niét terug naar binnen, hij laat de andere persoon simpelweg zitten. Thomas is een egoïstisch ettertje dat enkel met zichzelf begaan is en pas echt de indruk geeft gelukkig te zijn, wanneer hij alleen is. Met zijn foto’s.

Op een dag fotografeert hij een man en een vrouw in een park – de vrouw, Jane (Redgrave), merkt hem op en eist haar foto’s terug. Thomas weigert ze te geven, maar geeft haar zijn kaartje zodat ze ze later op kan komen halen. Wanneer Jane terug naar haar mannelijk gezelschap loopt, neemt Thomas snel nog een aantal foto’s.

Wanneer hij de beelden ontwikkelt, ontdekt hij echter vreemde schaduwen op de achtergrond, en een vreemde uitdrukking op het gezicht van Jane en de man. Hij begint één van de foto’s obsessief steeds groter te ontwikkelen, tot hij zichzelf ervan weet te overtuigen dat er op de achtergrond een man met een pistool zichtbaar is. Is Thomas net getuige geweest van een moord?

Dat klinkt als de aanzet van een thriller, maar dat is het niet. ‘Blow-Up’ is een misdaadverhaal dat elke punch-line mist: aan het einde komen we niet te weten wie het gedaan heeft – we komen zelfs niet te weten óf er wel iets is gedaan. Thomas keert terug naar het park in het midden van de nacht, en vindt daar effectief het schijnbaar levensloos lichaam van de man op z’n foto’s. Maar de dag erop, wanneer hij opnieuw gaat kijken, is het lijk weg. Ook Jane zelf is plots nergens meer te vinden. Alle gebruikelijke antwoorden en verklaringen die we gewend zijn te krijgen in een thriller, blijven ditmaal uit, om plaats te maken voor iets heel anders: een personagestudie van een immoreel man die eindelijk nog eens iets vindt om zich over op te winden.

Thomas wordt vanaf het begin voorgesteld als een personage dat uit pure verveling de meest schofterige dingen doet – hij vindt nergens nog plezier in, nergens nog een uitdaging. Alles is te makkelijk voor hem gegaan, hij heeft wat hij wilde hebben en nu heeft hij niets meer om te bereiken. Wanneer hij begint te werken aan de foto’s uit het park, wordt hij plots tegenover een mysterie gesteld en dàt is wél interessant. Voor het eerst in de film zien we hem gepassioneerd met iets bezig, hij geniet hiervan. Wie heeft de moord gepleegd en is er sowieso wel één gebeurd? Dat zijn niet de belangrijke vragen: welke invloed heeft dat voorval op Thomas? Dàt is wat ertoe doet.

Antonioni gebruikt ook de gelegenheid om een aantal punten duidelijk te maken over de relatie tussen de fotograaf en het beeld dat hij zelf heeft gecreëerd – de uitvergrotingen die Thomas maakt zijn uiteindelijk zo groot dat het onmogelijk wordt om nog te herkennen waar je naar aan het kijken bent. Als Thomas dan een schutter ziet op de achtergrond, ziet hij die dan omdat hij die wíl zien, of omdat die er werkelijk is? Alles wat we zien is subjectief. Dat thema wordt nog eens versterkt door de manier waarop ook de personages de neiging hebben om plotseling te verdwijnen, én door het einde. We bevinden ons opnieuw in het park en we zien een aantal studenten bezig met rag week, wat inhoudt dat de ze zich verkleden en de stad doortrekken om geld in te zamelen voor een goed doel. Twee van hen beginnen tennis te spelen met een imaginair balletje. Op een bepaald moment slaan ze het balletje over het hek, en duiden ze Thomas aan om het te gaan halen. De camera zoekt dit onzichtbare balletje in het gras, Thomas gaat het halen en gooit het terug naar de studenten. Ziet hij dat balletje echt? Sterker nog, kunnen wij als publiek zeker zijn dat het er niét is? Dat zijn het soort thema’s waar Antonioni over wil praten: subjectiviteit in de fotografie en in de cinema.

Het is interessant om op te merken hoe invloedrijk Antonioni’s film wel is geweest – Francis Ford Coppola’s ‘The Conversation’ gebruikte in essentie dezelfde ideeën en structuur, maar dan met geluidsmateriaal in plaats van een beeld. En Brian De Palma maakt al z’n hele carrière lang films over de kracht van het audiovisuele medium – heb ik dit gezien, heb ik dit niet gezien, en welk verschil maakt het precies? Kijk maar naar films als ‘Blow-Out’, ‘Snake Eyes’ of recenter nog ‘Femme Fatale’.

In zekere zin is ‘Blow-Up’ natuurlijk verouderd: een swingende fotograaf die naar vrouwen verwijst als ‘birds’ en dingen zegt als ‘fab’ – het krijgt al gauw iets ‘Austin Powers’-achtigs. Maar ook naar huidige normen blijft dit een film die nooit verveelt en wiens ideeën nog steeds overeind blijven. En ‘Blow-Up’ is een ideeënfilm, waarin concept en diepere thematiek belangrijker zijn dan de plot. Dit is typisch zo’n film die allicht enkel genietbaar zal zijn voor mensen die min of meer serieus met het medium bezig zijn. Een occasionele filmganger zal hier weinig boodschap aan hebben. Maar hey, het unserved audience mag ook wel eens iets hebben, is het niet?

Door Dennis Van Dessel 17/07/2004 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (12) van anderen of geef uw mening