Regie en scenario: Woody Allen
Met: Woody Allen, Diane Keaton, Tony Roberts, Shelley Duvall, Christopher Walken e.a.
93 min. / USA / Alle leeftijden / 1977

‘Annie Hall’ is wat elke romantische komedie zou zijn in een perfecte wereld: oprecht geestig, inzichtrijk en intelligent. Misschien heeft het er wel wat mee te maken dat Woody Allen z’n film maakte voordat mensen als Meg Ryan en Julia Roberts het genre herdefiniëerden tot de voorspelbare, muffe eenheidsworst die het nu is. Met de notenswaardige uitzondering van een paar onafhankelijke geesten (denk maar aan P.T. Anderson met ‘Punch-Drunk Love’), zijn alle romantische komedie’s, zelfs de beste in het genre, immers essentieel hetzelfde geworden. Steeds weer diezelfde personages, steeds weer diezelfde belegen situaties en voor de hand liggende grappen. Niet zo in ‘Annie Hall’, misschien Allens beste film (hoewel ik twijfel tussen deze, ‘Manhattan’ en ‘Crimes and Misdemeanors’). In een normale komedie wordt er naar het punt toegewerkt waarop onze held en heldin elkaar in de armen vallen en begeleid door een hysterisch orkest een fotogenieke kus met elkaar delen. Allen begint in feite vanaf dat punt en kijkt dan hoe het verdergaat. En zijn observaties zijn vaak ronduit hilarisch.

Van een echte plot is er eigenlijk geen sprake: comedyschrijver Alvy Singer (Allen) is het typische Woody Allenpersonage zoals we dat hebben leren kennen over de jaren: een hypochonder die alle mensen om zich heen met een nooit aflatend scepticisme en cynisme bekijkt, maar ondertussen zo neurotisch is als de pest. Op een dag leert hij Annie Hall kennen (Diane Keaton), zij worden verliefd en gaan samenwonen. Maar de vraag blijft of Singer zal kunnen leren om te genieten van het leven en van z’n relatie. Gaandeweg probeert Allen zijn zegje te doen over relaties in het algemeen en de manier waarop we het allemaal, als hamsters in een rad, steeds maar blijven proberen hoewel we in feite weten dat het gedoemd is om te mislukken – je blijft lopen in dat rad, omdat je maar nooit weet. Misschien geraak je ooit eens ergens.

Annie Hall is overigens een variant op de echte naam van Diane Keaton – haar echte familienaam is Hall, en schijnbaar noemen haar vrienden haar steeds Annie. De film is in de eerste plaats een liefdesbrief van de regisseur aan z’n muze – Allen en Keaton hadden op het moment van filmen echt een relatie en je ziet die oprechte emotie er steeds doorheen schijnen. De mooiste momenten in ‘Annie Hall’ waren geïmproviseerd: de beruchte scène waarin Alvy en Annie proberen om een kreeft te koken en het beest laten vallen, bijvoorbeeld. Wat je daar ziet, zijn twee mensen die zich echt bij elkaar op hun gemak voelen en die samen plezier aan het maken zijn, terwijl de cameraman ietwat wanhopig probeert om het allemaal mooi in beeld te brengen. Er straalt een oprechtheid uit van ‘Annie Hall’ die in andere romantische komedies vaak ontbreekt – alle gladde, afgelikte conventies worden vermeden, om plaats te maken voor simpele, maar rake observaties.

Neem bijvoorbeeld de manier waarop Annie in het midden van de nacht naar Alvy belt omdat er een spin in haar badkamer zit. Of een simpele scène waarin ze samen op een bankje in het park andere mensen zitten te bekijken en hun commentaar te geven. Herkenbaar? Geloofwaardig? Reken maar.

Maar wat Allen interesseert, is niet zomaar om twee gelukkige mensen bij elkaar te zien – in de eerste plaats wilt hij erachter komen door welke waanzin we allemaal af en toe gegrepen worden wanneer we proberen om een relatie op te bouwen. Een romantische komedie van Woody Allen is er doorgaans niét één waarin de hoofdpersonen op het einde bij elkaar blijven – daar gelooft Allen niet in, in mensen die voor altijd samen blijven en voor altijd gelukkig zijn met elkaar. Op z’n best is hij ervan overtuigd dat je een paar leuke momenten kunt hebben, en dat dat op zichzelf al de moeite is om het toch maar steeds te blijven proberen. En dat is dan een happy end à la Woody Allen: dat de personages op het einde nergens spijt van hebben, en met goeie herinneringen aan elkaar terugdenken. Dat ze iets geleerd hebben uit hun ervaringen, uit hun relatie.

Op een bepaald moment gaat hij het, in z’n wanhoop, simpelweg vragen aan schijnbaar willekeurige mensen op straat: ‘Hoe doen jullie het? Hoe laten jullie je relatie werken?’ Onder de antwoorden bevinden zich pareltjes als: ‘Wij gebruiken een groot, vibrerend ei.’ Geestig, maar het punt is: niemand weet het.

Allens komische timing is zelden beter geweest dan hier: ‘Annie Hall’ bevat een aantal van z’n beste one-liners, zoals: Alvy na seks met Annie: ‘Nog nooit zoveel plezier gehad zonder te lachen’. Of: ‘Marihuana. De illusie dat het een blanke vrouw in Billie Holliday zal veranderen.’ In de leukste scène zien we Alvy en Annie een eerste, voorzichtig gesprek aanknopen, terwijl de ondertiteling hun gedachten weergeeft – wat ze zeggen is volstrekt banaal, maar die angstige gedachten, wat denkt hij/zij van mij, zijn geweldig goed getroffen.

Op z’n best kan Woody Allen kleine, pretentieloze films maken die op de één of andere manier boven hun eigen kleinschaligheid uitstijgen en zowaar een extra betekenis krijgen. Wanneer hij echt probéért om een betekenisvolle prent in elkaar te steken, gaat hem dat doorgaans minder goed af (denk maar aan het nogal pompeuze ‘Shadows and Fog’). ‘Annie Hall’ is één van Allens grappigste, maar ook één van z’n scherpste films, waarin de vraag “waarom blijven we in die mallemolen van romantische relaties meedraaien” een bitterzoet antwoord krijgt: omdat we het niet kunnen laten.

Door Dennis Van Dessel 17/07/2004 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (2) van anderen of geef uw mening