Regie: Bent Hamer
Scenario: Bent Hamer, Jörgen Bergmark
Met: Joachim Calmeyer, Tomas Norström, Björn Floberg, Reine Brynolfsson
92 min / Noorwegen – Zweden / Alle leeftijden / 2003

Niet alle Europese landen moesten na de Tweede Wereldoorlog puin ruimen of hun geteisterde economie en financiën nieuw leven inblazen. Neutrale landen als Zweden lieten Hitlers wereldbrand oogluikend toe en staken geen vinger uit toen onder andere hun Noorse buren door de Duitse pletwals onder de voet werden gelopen. Een en ander liet de Zweedse regering wel toe om verder te doen waarmee ze al midden jaren dertig waren begonnen: het vormgeven van hun maatschappelijke en sociale weefsel door middel van wetenschap en logica. Nu hebben we bij Digg* niet de gewoonte om de lezer een geschiedenisles in de maag te splitsen, maar enige duiding zorgt wel voor een beter begrip van de vaak pythoneske toestanden in ‘Kitchen Stories’.

Deze onweerstaanbaar charmante, kleine Noorse film licht één anekdote uit die methodische en overdreven wetenschappelijke Zweedse aanpak en verhaalt over de op termijn rampzalige en vooral heel surrealistische vorserijen van het Zweedse “Instituut voor Huisonderzoek”, dat in de jaren ‘50 van de vorige eeuw aan de hand van het keukengedrag van Noorse vrijgezellen de ideale en meest logisch gestructureerde keuken wilde samenstellen. Rijkelijk betaalde vorsers hadden namelijk al uitgevist dat een Zweedse huisvrouw voor haar huishoudelijk werk in één jaar tijd een afstand aflegt die gelijk staat aan die tussen Zweden en Kongo. Met een beter ingerichte kookomgeving zou die jaarlijkse “reis” beperkt kunnen worden tot de afstand Zweden – Noord-Italië. Omdat een kleine moeite nu eenmaal een wereld van verschil maakt, zendt het Instituut 70 “observators” naar het Noorse dorpje Landstad, een onooglijk, ondergesneeuwd boerengat dat voornamelijk bevolkt wordt door vrijgezellen, om er achter te komen of hun pas verworven inzichten over de vrouwelijke keukenroutine ook geldig zijn over de grenzen én bij mannen.

De onderzoekers trekken na een hilarische infosessie bij hun proefpersonen in en slaan er, gezeten op een hoge stoel die het best kan vergeleken worden met die van een umpire , het keukengedrag van de zorgvuldig geslecteerde vrijgezellen gade. De regels die daarbij gehanteerd worden, zijn heel simpel: een onderzoeker mag gaan en staan waar hij wil, maar mag in geen geval met zijn “subject” communiceren of zich mengen in diens huiselijke bezigheden. Bovendien moet hij na zijn inspannende dagtaak de rust opzoeken in zijn eivormige, groene caravan, die ter beschikking werd gesteld door het Instituut.

Eén van die observatoren is Folke (Tomas Norström), een oersaaie, ietwat sullige bureaucraat die als subject de wereldvreemde en nukkige Isak (Joachim Calmeyer) krijgt toegewezen. Isak is zowat het prototype van de geïsoleerde vrijgezel: zijn huis is proper maar kleurloos, hij zit meestal met een mok koffie wat wezenloos voor zich uit te staren, droogt zijn was in de keuken, is de laatste tien jaar niet meer op doktersbezoek geweest, draait sigaretten uit roltabak en wacht elke dag geduldig op de koffievisite van zijn enige vriend. Het enige wezen waar hij echter écht liefde voor koestert, is het doodzieke paard in zijn stal. Kortom, met uitzondering van die zieltogende knol, toestanden die u ook dagelijks bij uw dienaar kunt vaststellen.

Het is dan ook niet verrassend dat Isak het op zijn zachtst gezegd moeilijk heeft met de komst van de stijve, gedisciplineerde Folke, die hij van meet af aan als een indringer beschouwt. En terecht, want hoe zou je zelf zijn, moest een wildvreemde de hele dag door vanuit een letterlijk verheven positie je doen en laten gadeslaan. Isak begint een koude oorlog tegen de hopeloos verveelde Folke, die nauwelijks iets heeft om mee te werken: Isak blijft bewust zo veel mogelijk uit de keuken weg, kookt zijn potje op zijn slaapkamer, zet de arme onderzoeker om de haverklap in het donker en doet alles wat in zijn vermogen ligt om te laten merken dat die gekke Zweed niet gewenst is. Sterker nog: hij maakt een gat in de plankenvloer van zijn slaapkamer en begint Folke zélf te observeren. Al gauw blijkt dat Folke zich niet lang aan de regels zal kunnen houden: diep van binnen is hij een warme persoonlijkheid die schreeuwt om menselijk contact, en het is dan ook uitgerekend hij die als eerste toenadering zoekt. Er groeit tussen onderzoeker en subject een innige band, tot grote ergernis van Isaks vaste koffievriend en de argwanenende superieuren van de ongehoorzame Folke.

Hoor ik daar iemand luidkeels feelgood movie! roepen? Ik moet u volledig gelijk geven, want zelden heeft uw gewillige tekstslaaf met zo’n brede glimlach een bioscoopzaal verlaten. Alhoewel ‘Kitchen Stories’ de bonte visuele flair en hyperkinetische montage van 'Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain’ ontbeert, heeft ‘Kitchen Stories’ inhoudelijk toch een stuk meer te bieden dan Jeunets heerlijke, maar toch lichtjes over het paard getilde stadsfabel. Ondanks de surrealistische premisse – het is haast niet te geloven hoe een overheid er van uit kon gaan dat de maatschappij volledig middels een wetenschappelijke methode kan geordend worden – is Hamers film met beide voeten in het leven geworteld. Wat de regisseur in de eerste plaats wil duidelijk maken, is één van die antropologische en psychologische axioma’s, dat een mens niet niét kan communiceren. Hoe zeer een mens ook zijn best doet om, om welke reden dan ook, op zijn lip te bijten en niks te lossen, hij blijft communiceren: door hardnekkig te zwijgen of door zijn lichaamstaal verraadt hij tot op zekere hoogte zijn emoties. Kortom, een mens die niet meer communiceert, is dood. De feelgood factor van ‘Kitchen Stories’ ligt dan ook besloten in zijn personages zelf, twee mensen die er om uiteenlopende redenen het zwijgen toe doen, maar toch beginnen te converseren en hun interactie zelfs tot een hoger niveau brengen: dat van hechte vriendschap en genegenheid.

Het leuke aan ‘Kitchen Stories’ is dat Hamer van dit gegeven geen deprimerende, nadrukkelijk levensbeschouwelijke prent heeft gemaakt – we durven er haast niet aan denken wat iemand als Ingmar Bergman ervan gebrouwen zou hebben – maar een luchtige, meer dan onderhoudende komedie die op juiste momenten zowel de lach- als de hartspieren beroert en hier en daar op erg ludieke wijze de Noors-Zweedse tegenstellingen in de verf zet. Zo wordt er meermaals verwezen naar de neutrale houding van Zweden tijdens de Tweede Wereldoorlog en worden de totaal uiteenlopende levensvisies van beide nationaliteiten accuraat en met het nodige gevoel voor ironie geaccentueerd, en dan wel op een manier die de ons bekende “Hollanders zijn gierig”- en “Belgen zijn dom”-clichés ver overstijgt.

’Kitchen Stories’ houdt zich dan ook ver weg van het soort Amerikaanse humor dat schijnbaar alleen maar functioneert mits toevoeging van Siamese tweelingen en hysterische onderbroekenlol. Neen, dit is een pareltje van het zuiverste water, dat ook filmtechnisch genoeg in huis heeft om een breed publiek in vervoering te brengen.

Door Prof. Joost 27/01/2004 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

  Dit artikel heeft nog geen reacties. Klik hier om uw mening te geven.