Regie en scenario: Lukas Moodysson
Met: Oksana Akinshina, Artyom Bogucharsky, Liliya Shinkaryova, Pavel Ponomaryov e.a.
109 min. / D-SW / 12 jaar / 2002

Er is geen excuus voor: deze laatste van Lukas Moodysson is er ééntje die we gemist hebben in de cinema. En nu onze plaatselijke videoboer hem eindelijk in huis heeft gehaald en we hem toch hebben kunnen zien, is dat plotseling eens zo jammer geworden, want ‘Lilja 4-Ever’ is een zeer mooie prent. Zo eentje die al z’n onvolkomenheden overstijgt om toch onder uw huid te gaan zitten, waar u drie dagen later nog eens even aan terugdenkt, waarna er plots een koude rilling over uw ruggengraat loopt. Zo’n film.

Waar Moodysson zich met ‘Fucking Amal’ nog een voorzichtige optimist toonde, iemand die geloofde in het goede in de mens, is dat mooie liedje met ‘Lilja 4-Ever’ definitief uit. De wereld is een tranendal, en we zullen het geweten hebben. Oksana Akinshina (probeer dié naam maar eens uit te spreken als u dronken bent), speelt Lilja, een zestienjarig meisje dat een troosteloos leven slijt in een verwaarloosde voorstedelijke wijk in de ex-Sovjetunie. Haar moeder heeft via een vriend een ticket richting Amerika weten te versieren, en ze vertrekt, onder de belofte dat ze Lilja zo snel mogelijk zal laten overkomen. Het meisje blijft alleen achter, in een krot van een flat, spelend in het vuilnis op straat. Er komt geen nieuws van haar moeder, en na een tijdje wordt het duidelijk dat Lilja voorgoed is achtergelaten.

Om aan geld te komen, waagt ze zich voorzichtig in de prostitutie, tot ze Andrei leert kennen – een vlotte, sympathieke jongeman die beweert haar mee te willen nemen naar Zweden. Lilja denkt het geluk gevonden te hebben – een vriend, een toekomst in een ander land – maar eens ze in Zweden is aangekomen, begint haar ellende pas echt.

Een aantal weken voordat ik ‘Lilja 4-Ever’ zag, had ik gekeken naar een reportage op tv over meisjes uit het Oostblok die nu in het westen aan de kost moesten komen als prostituée – de meesten nog maar in hun tienerjaren, geen van hen met enige perspectieven buiten het tippelen. Eén van hen was me bijgebleven als iemand die ten alle koste de indruk wilde wekken dat ze het best naar haar zin had in haar leven – ze lachte, beweerde dat ze nu, dankzij haar job, meer geld verdiende dan ze kon uitgeven: zie mij hier zitten, ik heb alles dat ik wil. Maar toen was ze klaar met spreken, en in plaats van meteen te cutten naar een ander beeld, bleef het meisje nog heel even in beeld. Stil, de vraag was beantwoord. En op dat moment zag je haar gezicht veranderen. De glimlach verdween, en ik zou kunnen zweren dat er iets veranderde in de blik in haar ogen. ‘Lilja 4-Ever’ gaat in essentie over wat er schuilgaat achter zo’n blik, achter zo’n mond die plots niet meer glimlacht. De sociale relevantie van de film zal voor zichzelf spreken voor iedereen die wel eens een krant openslaat, of een grootstad bezoekt en de moeite doet om eens een paar straten om te lopen langs de minder aantrekkelijke buurten. In de eerste plaats is de film waardevol om precies die reden: Moodysson plakt hier een zeer menselijk gezicht op de problematiek.

Dat houdt in dat ‘Lilja 4-Ever’ een intens deprimerende film is: het hoofdpersonage wordt verraden door zowat alle andere karakters waarin ze aanvankelijk haar vertrouwen stelde, wordt herhaaldelijk verkracht en geminacht door iedereen. Zelfs wanneer ze om hulp gaat vragen bij een tante, krijgt ze geen ander advies dan “te doen zoals je moeder: ga naar de stad en ga met je benen wijd”. En Moodysson is niet tevreden totdat hij u heeft doen aanvoelen wat Lilja allemaal moet doormaken: de seksscènes tussen haar en een ontelbaar aantal klanten, wordt gefilmd vanuit haar standpunt, de beukende, zwetende gezichten van de mannen boven haar. Of anders keert de regisseur keer op keer terug naar close-ups van Lilja zelf. Het resultaat is weinig subtiel, maar bijzonder effectief: of je wil of niet, je zult je identificeren met Lilja, je zùlt voelen wat zij voelt.

Dat alles wil echter niet zeggen dat ‘Lilja 4-Ever’ een perfecte film is. Eigenlijk is het opmerkelijk hoeveel oppervlakkige fouten Moodysson weet te overwinnen om toch nog met een indrukwekkende film voor de dag te komen. Zo weet de regisseur het vals sentiment niet altijd te ontwijken – het vertrek van haar moeder krijgt achteraf een extra dimensie (heeft zij hetzelfde lot ondergaan als Lilja in Zweden?), maar op het moment zelf wordt het schaamteloos uitgebuit, met een slow-motion sequens waarin Lilja, begeleid door een strijkorkest, huilend in de modder valt. Later in de film keert een overleden personage terug in een aantal droomsequensen, voorzien van vleugeltjes (!), wat een ongewild komisch effect heeft.

Maar dat neemt niets weg van de kracht die uitstraalt van Moodyssons film. Akinshina, die later dit jaar in de Nederlands-Belgische coproductie ‘Het Zuiden’ zal meespelen, is perfect in de hoofdrol, en weet met een minimum aan moeite een maximum aan emotie op te roepen. Let bijvoorbeeld op een aantal prachtige scènes waarin ze terugkeert naar haar luizig kamertje na een nacht met een al dan niet gewelddadige hoerenloper, en plaatsneemt voor een heiligenportret om te bidden. In een andere film had dit onvoorstelbaar melig kunnen zijn, een overduidelijk geforceerd filmmoment, maar hier wordt zo oprecht gespeeld, dat het vrijwel onmogelijk wordt om er niet in te geloven. Onder make-up en de miserie, blijven we in Lilja altijd een kind herkennen, en dat is belangrijk, omdat het ons toelaat altijd te blijven onthouden wat er hier verloren gaat.

‘Lilja 4-Ever’ heeft hier en daar mankementen in de dramatische mechaniek die het verhaal ondersteunt, maar slaat behoorlijk hard toe op een emotioneel niveau. Een aanrader.

Door Dennis Van Dessel 06/01/2004 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (6) van anderen of geef uw mening