Regie: Phillip Noyce
Scenario: Christine Olsen Met: Everlyn Sampi, Tianna Sansbury, Laura Monaghan, Kenneth Branagh, David Gulpilil, Ningali Lawford, Myarn Lawford e.a.
90 min. / AUS / Alle leeftijden / 2002

Film is meer dan welk ander medium dan ook, geschikt om historische feiten een emotionele waarde mee te geven. We zitten niet opgezadeld met de distantiëring die automatisch plaatsvindt bij het lezen van woorden op papier, we kunnen de personages recht in de ogen kijken, de wereld bekijken waarin ze leven. Hoeveel mensen weten iets af van de holocaust dankzij de honderden boeken die erover werden geschreven? En hoeveel dankzij die éne film, 'Schindler’s List'?

'Rabbit-Proof Fence' belicht een minder bekend feit, dat niet wordt beschreven in de geschiedenisboeken, maar daarom nog niet minder schrijnend is. In 1931 wordt A.O. Neville (Kenneth Branagh) aangewezen als voogd van alle aboriginals in Australië. Neville, een wetenschapper met nazi-achtige ideeën over genetische manipulatie, besluit zoveel mogelijk halfbloed aboriginal kinderen van bij hun ouders weg te halen en hen op te voeden in speciale scholen, waar ze zullen leren hoe ze voor dienaar moeten spelen voor rijke blanken. De logica achter zijn redenering is, dat het mogelijk is om de aboriginals letterlijk uit Australië “weg te kweken”, indien de halfbloeden gescheiden worden van hun ouders. Op die manier kan gecontroleerd worden dat ze enkel kinderen zullen krijgen van blanken, waardoor hun bloed weer verdund wordt. Hou dat maar een generatie of twee, drie vol, en er is van de aboriginals in Australië geen sprake meer. Zijn methoden zijn subtieler dan die van de Duitsers een decennium later zouden zijn, maar ze komen op hetzelfde neer.

Molly, Grace en Daisy zijn drie zulke kinderen, halfbloed meisjes die op een hondsbrutale manier van bij hun aboriginal moeder weg worden gekaapt en ondergebracht in een school, meer dan duizend mijl verderop. Wanneer de kinderen elkaar aanspreken in hun eigen taal, vermanen de nonnen die er de plak zwaaien dat ze “dat brabbeltaaltje” niet meer mogen gebruiken.

De drie kinderen zijn echter niet van plan zich zomaar bij hun lot neer te leggen, en slechts enkele dagen na hun aankomst in de school, zetten ze het op een lopen. Met een mengeling van veel geluk en behoorlijk wat verstand, weten ze de spoorzoeker Moodoo (nota bene zelf een volbloed aboriginal) te ontwijken. De meisjes oriënteren zich op het hek uit de titel, het langste hek ter wereld, dat zich 1500 mijl lang uitstrekt over het Australische landschap, en hun enige richtingaanwijzer naar huis is.

Regisseur Phillip Noyce keert voor deze film terug naar huis na een lange periode in Hollywood, waar hij weinig opvallende actiefilms als 'Patriot Games' en 'The Saint' maakte. Indien 'Rabbit-Proof Fence' ons niets anders duidelijk maakt, komen we wél te weten dat hij nog steeds van zijn thuisland houdt – lang aangehouden vergezichten over de Gibson woestijn en andere prachtige natuurgebieden doorprikken het sombere karakter van de film met hun eenvoudige schoonheid. Terence Malick deed al iets gelijkaardigs in 'The Thin Red Line': de waanzin en lelijkheid van oorlog laten afsteken tegen de pracht en praal van de natuur. In deze film zien we de dreiging van etnische zuivering en – op een tastbaar niveau – de hongerige gezichten van drie angstige kinderen, in een paar van de mooiste plekjes ter wereld.

Inhoudelijk is 'Rabbit-Proof Fence' echter een twijfelgeval. Het valt toe te juichen dat Noyce ervoor kiest om de aboriginals op z’n minst de hoofdrol te laten spelen in hun eigen film. Dat is niet zo vanzelfsprekend; kijk maar eens hoe de Amerikaanse indianen werden behandeld in het vreselijk paternalistische 'Windtalkers'. Vooral Amerikaanse filmmakers hebben wel eens de neiging om, in de naam van politieke correctheid, zich enorm neerbuigend te gaan gedragen tegenover mensen van een ander ras. Hier is dat niet het geval. Wat we hier krijgen, is geen visie van een welwillende blanke op de aboriginals: het hele verhaal wordt vanuit het standpunt van de kinderen verteld, er wordt niet op hen of hun volk neergekeken.

Dat zit dus wel goed, maar dat wil óók zeggen, dat de film maar weinig ruimte laat voor enig politiek standpunt. We zien Neville aan het werk, en uiteraard zal elk redelijk mens met weerzin reageren op wat hij te vertellen heeft, maar zijn ideeën worden nergens in een ruimere context geplaatst. Er moet toch een regering hebben bestaan die hem toeliet op deze manier tewerk te gaan – hoe zit het daarmee? En, wat veel belangrijker is: hoe zit het eigenlijk met al die honderden, duizenden kinderen die niét gingen lopen en gewoon hun gestolen leven als onderdaan van de blanken moesten uitzitten? Aangezien we meer dan de helft van de film lang enkel drie meisjes zien die door de woestijn sjokken, kunnen we nooit echt voeling krijgen met de problematiek die hen zover heeft gekregen.

Was het misschien niet beter geweest om een film te maken waarin we zien hoe enkele van die meisjes door de mangel van dat onmenselijke systeem worden gehaald, in plaats van ervoor te vluchten? Op die manier had Noyce nog altijd een film kunnen maken die werkelijk over de aboriginals ging, zoals deze, maar hij had ook de thematiek waar het allemaal om draait veel meer tastbaar kunnen maken. Hij had ons de wanpraktijken kunnen tonen, in plaats van ze enkel als motivatie voor de hoofdpersonages te gebruiken. Zoals het is, lijkt 'Rabbit-Proof Fence' niet zozeer een film over de ontelbare kinderen die door dit systeem praktisch werden vernietigd, als wel over die uitzonderlijke drie die zich ertegen verzetten.

Hoe het ook zij, er wordt indrukwekkend goed geacteerd door de kinderen in de hoofdrollen, alledrie amateurs die nooit eerder voor een camera hadden gestaan, maar hier een levensechtheid op weten te roepen die soms adembenemend is. Dit in tegenstelling tot Kenneth Branagh, die er eerlijk gezegd maar een beetje kleurloos bijstaat.

Tijdens de titels aan het einde van de film, komen we te weten dat de praktijken die we zagen, doorgingen tot in 1970 (!), en dat de huidige regering nog steeds weigert om zich te verontschuldigen voor wat er gebeurde. Feiten die aantonen dat we nog steeds in een wereld leven waarin de suprematie van het ene ras over het andere door velen niet wordt betwijfeld. Ik kon niet anders dan denken dat al die kinderen een betere film verdienden dan deze. Eén die over hén ging, over die vergeten massa die niet eens een voetnoot in de geschiedenis is geworden, in plaats van over drie o zo moedige, o zo aandoenlijke, maar ook o zo weinig representatieve meisjes.

http://www.rabbitprooffence.com.au/

Door Dennis Van Dessel 18/10/2003 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (8) van anderen of geef uw mening