Regie: Sidney Lumet
Scenario: Reginald Rose
Met: Henry Fonda, Lee J. Cobb, Ed Begley, E.G. Marshall, Jack Warden, Martin Balsam, John Fiedler e.a.
95 min. / USA / Alle leeftijden / 1957

In onze reeks geweldige films uit het verleden, ditmaal deze klassieker van Sidney Lumet uit 1957. ’12 Angry Men’ is nog steeds één van de meest opmerkelijke films ooit gemaakt – een nauwelijks negentig minuten durend, in contrastrijk zwart-wit gefilmd drama over twaalf pratende, soms schreeuwende mannen in een kamer, die er niet alleen in slaagt om onze aandacht vast te houden, maar zelfs om behoorlijk spannend te worden tegen het einde.

De plot is kinderlijk simpel: een tiener wordt beschuldigd van de moord op zijn eigen vader. We zien de juryleden de beraadkamer binnenkomen – twaalf verschillende persoonlijkheden, sommigen jong, sommigen oud, sommigen welgesteld, sommigen arm. Aanvankelijk schijnt er weinig twijfel te bestaan over de schuld van de jongen en het overleg van de mannen belooft snel afgelopen te zijn – iets waar niemand rouwig om is, aangezien het de warmste dag van het jaar is en de ventilator in de kamer niet werkt. De juryleden zijn kregelig, ze hebben hun leven op pauze moeten zetten voor het proces, het is warm, ze hebben plannen, ze willen naar huis. Maar dan komt de stemming, en terwijl elf van hen voor “schuldig” stemmen, is er één persoon die het daar niet mee eens is. Jurylid nummer acht (Henry Fonda), gaat op zijn gevoel af dat er iets niet klopt met de zaak en probeert zijn collega’s daarvan te overtuigen.

’12 Angry Men’ is in de eerste plaats hét prototype voor de “huis clos”, het kamerdrama dat zich achter gesloten deuren afspeelt. In essentie zou je gewoon de hele tekst van de film kunnen overnemen en er zonder enige verandering een toneelstuk van maken. Voor Lumet was dit zijn eerste film, en wàt een debuut. Visueel houdt hij het simpel, met lange shots die de acteurs de gelegenheid geven om hun prestaties natuurlijk op te bouwen, zonder dat ze voor elk zinnetje opnieuw moeten beginnen. Voor verschillende scènes werkte Lumet trouwens met twee camera’s, om achteraf een zekere keuze te hebben in de montagekamer, en dat was een goede beslissing – aangezien dit een film is die van begin tot eind gedomineerd wordt door de acteerprestaties, moet de regie ook in het teken daarvan staan. Uiteindelijk kijken we anderhalf uur lang naar een stel pratende kerels, iets anders is er niet. Naar het einde toe ging Lumet wel andere lenzen gebruiken, die de achtergronden dichterbij leken te brengen om een verhoogd gevoel van claustrofobie te veroorzaken – de enige opvallende visuele truc in de film, en die staat dan nog helemaal in het teken van het verhaal, en de emotionele impact ervan.

Inhoudelijk is ’12 Angry Men’ een zeer hoopvolle ode aan de democratie, een schijnbaar oprechte uitdrukking van geloof, niet zozeer in het systeem, als wel in de individuen die ervoor zorgen dat het systeem kan werken. Wat Lumet en schrijver Reginald Rose hier willen aantonen, is schijnbaar dat het de plicht is van elk individueel mens om erop toe te zien dat het recht gediend wordt, dat we allemaal op onze eigen manier een rechtvaardige wereld moeten creëren, simpelweg door ons fatsoen en ons gezond verstand te laten spreken, in plaats van vooroordelen of persoonlijke emoties.

Klinkt dat enigszins naïef? Misschien, maar goed, dat heb je dan weer met films van ’57, en bovendien wordt die thematiek zeer voorzichtig in de film aangekaart – het blijft de subtext van een film die ook op een zeer oppervlakkig niveau gewoon een leuke, suspensevolle prent blijft om naar te kijken. Maar die extra laag is wel aanwezig, en wordt zeer goed duidelijk gemaakt door de manier waarop de personages worden getekend. Neem bijvoorbeeld jurylid nummer drie, gespeeld door Lee J. Cobb, een grote beer van een acteur, die met de hele film gaat lopen. Zijn personage is aanvankelijk zeer redelijk en rationeel in zijn veroordeling van de verdachte – hij heeft geen enkele reden om te twijfelen aan de schuld van de jongen. Maar naarmate er meer en meer tegenargumenten worden geboden, gaan zijn motieven steeds twijfelachtiger lijken, en uiteindelijk moet hij zelf toegeven, in een scène die ontzagwekkend is om naar te kijken dankzij de intensiteit die Cobb aan de dag legt, dat hij gewoon een verbitterde vader is die zijn eigen zoon niet kan vergeven. Dat soort van zaken spelen ook mee in een democratisch systeem, lijkt Lumet ons te willen zeggen, en daar moeten we ons boven kunnen verheffen. Het feit dat Cobb hier uiteindelijk in slaagt, is een zeer hoopvol teken.

Andere vooroordelen komen ook boven: de beschuldigde komt van een arme buurt, en iedereen weet toch dat die jongeren niet deugen, dat ze liegen? Er is zelfs één jurylid die gewoon met de wind meedraait omdat hij een baseballmatch niet wil missen.

Op die manier krijgen we een doorsnede van de Amerikaanse samenleving: mensen van alle leeftijden, hooggeschoold of laaggeschoold, zakenman of gevoelsmens, arm of rijk – er is zelfs een immigrant aanwezig onder het stel. Het enige dat we echt missen in het gezelschap is een vrouw – ik weet niet of vrouwen tot jury’s in moordzaken werden toegelaten op dat moment, maar dat zou eventueel een verklaring kunnen zijn voor hun afwezigheid hier. Ik kan mij niet echt voorstellen dat een film met een dergelijke politieke agenda bewust vrouwen zou weglaten.

Het doet er niet toe wie ze zijn, vandaar dat ze ook geen namen krijgen, maar enkel hun nummer in de jury als referentiepunt toegewezen krijgen. Zij zijn de naamloze leden van het volk, die zijn opgeroepen om hun plicht te doen, of ze nu willen of niet. En in deze film werkt het systeem, enkel omdat iedereen in de jury op zichzelf besloot om er zich voor in te zetten dat het zou werken. Dat is de optimistische boodschap van ’12 Angry Men’, een film die nog steeds van de eerste tot de laatste minuut fascinerend is om naar te kijken. Het element van de misdaad is vrijwel irrelevant – ten slotte komen we nooit te weten wie nu eigenlijk de moord heeft gepleegd, en misschien was het zelfs de jongen wel. Maar het punt is dat de jury haar werk heeft gedaan. De suspense in ’12 Angry Men’ – en die suspense is er – komt volledig voort vanuit de personages, hun karakters en hun reacties op elkaar. Het resultaat was één van de hoogtepunten uit de filmgeschiedenis.

http://www.mgm.com/title_title.do?title_star=TWELVEAN

Door Dennis Van Dessel 09/10/2003 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (3) van anderen of geef uw mening