Regie: Martin Scorsese
Scenario: Martin Scorsese, Nicolas Pileggi
Met: Ray Liotta, Robert De Niro, Joe Pesci, Lorraine Bracco, Paul Sorvino, Frank Sivero e.a.
139 min. / USA / 16 jaar

De openingsscène is onvergetelijk: Ray Liotta, Joe Pesci en Robert DeNiro rijden over een anonieme snelweg. Ze horen iets – een lekke band? – en besluiten aan de kant van de weg te gaan om te kijken. Het is geen lekke band; het is de bebloede, rochelende figuur in hun kofferbak die dood had moeten zijn en nog leeft. Pesci haalt een gigantisch mes tevoorschijn en steekt hem een aantal keer. Daarna beschiet DeNiro hem nog driemaal. Liotta bekijkt hen met een min of meer verdwaasde blik – op een bepaald niveau realiseert hij zich misschien nog wel dat wat hij aan het doen is niet sympathiek is, maar dat gedeelte van zijn ziel is al veel te lang afgesloten om nog ernstige bedenkingen te maken. Hij gooit de koffer weer dicht. De camera dolliet in op zijn gezicht. Freeze-frame. En dan, in voice-over, de echte openingszin van de film, in de stem van Liotta: "as far back as I can remember, I always wanted to be a gangster".

Het is de perfecte opener voor een haast perfecte film – één van Martin Scorsese’s absolute meesterwerken.

Liotta speelt Henry Hill, een jongen uit de Bronx die op zijn dertiende auto’s gaat parkeren en gekaapte sigaretten verkoopt voor de maffia die hij voordien gadesloeg aan de overkant van de straat. Het leventje van de georganiseerde misdaad is voor hem een droom: hij ziet mannen die veel geld vangen voor weinig inspanningen, die gerespecteerd worden in de buurt, en bovenal mannen die ergens bijhoren, die deel uitmaken van een familie die alle andere families overstijgt.

We volgen Hill over een periode van bijna dertig jaar: zijn vriendschap met Tommy (Joe Pesci), een driftige dwerg die je voor een verkeerd woord kapot maakt, en met Jimmy (DeNiro), een “gentleman” boef die op zijn manier gevaarlijker is dan Tommy, aangezien zijn agressie verborgen gaat onder een glimlach. De hele buurt staat onder de bescherming van Paulie (Paul Sorvino), de godfather die van alles een stukje meepikt en zonder wiens toestemming er niets gebeurt.

De maffia van 'GoodFellas' is een wereld van ongebreideld kapitalisme; de gangsters hier zitten voor een hele goede reden in het vak: geld. Ze kopen een oneindige reeks dure pakken, ze wonen in vaak schreeuwlelijke, maar dure huizen, hun vrouwen zijn behangen met juwelen en beplaasterd met zware make-up, ze rijden in gigantische wagens en krijgen van alles het beste: in restaurants worden speciaal voor hen plaatsjes vlak bij het podium opengehouden, en gratis flessen champagne vliegen hen rond de oren. Het feit dat ze uiteindelijk van burgerlijke komaf zijn, straalt overal doorheen: de sets en de garderobe van 'GoodFellas' zijn vaak zeer bewust toonbeelden van slechte smaak en kitsch. Let maar op de transformatie die Lorraine Bracco doormaakt: als vrouw van Henry Hill wordt ze geïntroduceerd in het wereldje van vrouwen-van-maffiosi, en het duizelt haar met nonchalant vertelde verhalen over moord en doodslag, terwijl ze er niet van over kan hoe lelijk alle vrouwen om haar heen eruit zien, terwijl dat helemaal niet nodig is. Tegen het einde van de film ziet ze er zelf zo uit: de schoonheid die ze eens had, verborgen onder een dikke laag verf en drugs. De kanker die doorheen de samenleving van 'GoodFellas' trekt, heeft ook haar te pakken gekregen.

De hele film is een soort van Bildungsverhaal, de opkomst en ondergang van een Amerikaanse gangster. Henry Hill stapt in de maffia om de Amerikaanse droom te realiseren, en het lukt hem. Maar gaandeweg verliest hij wel zijn ziel. Het decadente leventje van obscene bedragen geld en de misdaden die dat geld doen binnenkomen, vreet hem van binnenuit leeg. Hij raakt verslaafd aan cocaïne, is niet meer in staat om zijn paranoia onder controle te houden, en alles glipt hem uit handen.

Scorsese zet dat morele ondergangsverhaal prachtig in scène – technisch staat de man, en zeker sinds de dood van Stanley Kubrick, op eenzame hoogte. Hij haalt alle trucs uit de kast: snelle dolly-shots, freeze-frames, voice-over, jump cuts enz... De muziek, allemaal hits uit de periode, verhoogt de emotionele spanning, en naarmate we naar het einde toegaan, lijkt de hele film op springen te staan: dit is een zintuiglijke ervaring, een filmische tijdbom, waarvan we weten dat die vroeg of laat zal exploderen.

Zijn acteurs laten hem niet in de steek; van Pesci en vooral DeNiro weten we dat ze wel wat aankunnen, maar voor deze film was vooral Liotta een ontdekking. De man zit in praktisch elke scène, draagt de film, en doet dat met glans. Aanvankelijk jong en knap, met een nonchalante charme, en later uitgeput, kapot van de coke, blijft hij steeds even geloofwaardig.

'GoodFellas' is een zeer morele film, met haast Bijbelse connotaties: wat baat het een man als hij de hele wereld verwerft, maar zijn ziel verliest? Dat thema wordt 136 minuten lang onderzocht in deze milieustudie. Het is een gebalde filmvuist, een aanval op je zintuigen mét een enorme inhoudelijke waarde.

Uiteindelijk, aan het einde van de rit, vinden we Henry Hill terug in het witness protection program: hij heeft zijn vrienden verraden om zelf niet te moeten gaan zitten, en leeft nu met een andere identiteit ergens in een naamloze voorstad. Hij heeft alles overleefd, en we horen hem erover klagen. Hij vindt het jammer niet terug te kunnen naar het leventje. Er is geen catharsis voor hem – zijn enige spijt is dat hij nu moet leven zoals iedereen. Dat hij een loser is geworden, zoals al de rest. Dat hij geen laatste stukje ziel meer over heeft dat hij kan verkopen.

Door Captain Howdy 22/09/2003 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (8) van anderen of geef uw mening