Regie: Oliver Hirschbiegel
Scenario: Don Bohlinger, Christoph Darnstädt, Mario Giordani, Oliver Hirschbiegel, Friedrich Wildfeuer
Met: Moritz Bleibtreu, Justus Von Dohnanyi, Oliver Stokowski, Christian Berkel e.a.
118 min. / D / 16 jaar / 2001 In 1971 voerde professor Zimbardo aan de Stanford University in Californië een psychologisch experiment uit, dat erin bestond twintig mensen in een geïmproviseerde gevangenis te zetten. Acht bewakers, twaalf gevangenen die in principe volledig aan hun bewakers waren overgeleverd. Het experiment liep zeer snel uit de hand en moest na zes dagen worden stilgelegd, toen bleek dat de bewakers hun rol iets te ernstig namen. Ze gingen zich te buiten aan mentale vernederingen van de gevangenen, die het dan ook steeds moeilijker gingen krijgen en tekenen van depressie gingen vertonen. Over de loop der jaren is het verhaal van dit experiment uitgegroeid tot een soort van legende - mensen vertelden het aan elkaar door, en tegen de tijd dat wij ervan hoorden, waren er al een paar doden gevallen. Het boek 'Black Box', waarvan 'Das Experiment' een verfilming is, lijkt eerder gebaseerd op de door geruchten aangedikte versie van de feiten dan op de realiteit. Niet dat dat zo belangrijk is - 'Das Experiment' laat zich op de aftiteling kennen als een fictiefilm, hooguit geïnspireerd door een echt voorval. En op die termen is het absoluut geen slechte film. Moritz Bleibtreu speelt Tarek, een taxichauffeur/journalist die zichzelf vrijwillig aanmeldt voor het experiment en als gevangene in de cel terecht komt. Aanvankelijk gaat alles goed: we zien de bewakers en hun gevangenen kennis maken, we horen wat ze zoal doen in het echte leven, en er mag al eens gelachen worden ook. Maar dat verandert snel. Tarek weet niet wanneer hij zijn mond moet houden, en de bewakers verzinnen straffen om hun rol in het experiment te handhaven. Wat begint met push-ups, degradeert tot mentale en tenslotte fysieke marteling. Regisseur Oliver Hirschbiegel verdiende zijn sporen met het regisseren van afleveringen uit tv-series als 'Tatort'. Veel filmmakers die in televisie beginnen, raken die achtergrond nooit echt kwijt, en blazen voor hun film in feite gewoon een tv-serie op tot cinemaformaat. Hirschbiegel niet, verrassend genoeg. Hij heeft een duidelijk visueel talent, dat zich hier vertaalt in een zeer mooi uitgebalanceerd kleurenpalet van streng wit, afgewisseld met scènes die zich afspelen in diepe, contrastrijke schaduwen, en in overwegend groen licht. Groen wordt hier voornamelijk gebruikt tijdens kritische momenten voor de deelnemers aan het experiment, en dat is goed gevonden: het is een kleur die traditioneel wordt geassocieerd met waanzin, jaloezie, nijd. Bovendien weet Hirschbiegel steeds waar hij zijn camera moet plaatsen; drie vierde van de film speelt zich af in de korte gang waar de cellen op uitgeven, maar hij blijft nieuwe set-ups vinden, nieuwe camerabewegingen, die de film fris houden, zonder de aandacht op zichzelf te trekken. Daar staat wel tegenover dat de structuur van de film nog wat te wensen overlaat; om het personage van Bleibtreu enige psychologische diepgang mee te geven, wordt af en toe teruggegaan naar zijn herinneringen aan en fantasieën over zijn vriendin. Ik kan er het nut wel van inzien, zeker aangezien haar personage uiteindelijk nog een belangrijke rol zal spelen en ze toch geïntroduceerd moet worden, maar het breekt wel telkens de claustrofobische sfeer van de film. Ook andere elementen, zoals een James Bond-achtige bril met ingebouwde camera, doen weinig ter zake en zijn weinig geloofwaardig. Anderhalf uur lang is 'Das Experiment' echter uitstekende cinema: spannend en engagerend. Bleibtreu als leider van de gevangenen, Justus von Dohnanyi als de meest sadistische van de bewakers en Oliver Stokowski als sullig kneusje zijn uitstekend. Vooral Stokowski weet, weliswaar met een goed geschreven rol, een zeer reëel personage neer te zetten, die met één blik enorm veel emotie kan overbrengen. Hirschbiegel houdt de gebeurtenissen goed in de hand, weet de vaart erin te houden en laat soms een venijnig gevoel voor humor merken: het gebruik van een nummer van The Beach Boys tijdens een bijzonder intense scène getuigt daarvan. De manier waarop het experiment uit de hand begint te lopen, komt aanvankelijk zeer geloofwaardig over, en ligt ook in de lijn van wat er werkelijk gebeurde tijdens het Stanford Experiment. Maar dan is de film plots negentig minuten bezig en Hirschbiegel realiseert zich dat hij zijn film moet afsluiten met iets indrukwekkends. En wat hij bedenkt als einde, deugt niet. Zijn zorgvuldig opgebouwde psychologische thriller ontspoort plots tot een ordinaire slasherfilm, en de enige reden waarom je toch nog blijft kijken, is omdat de acteurs en de grimmige sfeer van eerder in de film ervoor hebben gezorgd dat je toch wil weten hoe het afloopt. Het interessante aan dergelijke films is de vraag: wat zou ik doen onder gelijkaardige omstandigheden. Een heel lange tijd kunnen we onszelf in de rollen van zowel de gevangenen als de bewakers inleven, we weten wat hen drijft, en zelfs wanneer alles veel te ver begint te gaan, blijven de wreedheden die we zien een schijnbaar logisch gevolg van wat vooraf ging. Maar niets verontschuldigt de schaamteloze finale, die bijna een parodie lijkt op alles wat we eerder zagen en de plausibele psychologische terreur waar het om draaide. Wat er overblijft, is een interessante thriller, ontsierd door een potsierlijk einde. Zie je wel dat niet alleen die Amerikanen dat kunnen! Jan Verheyen: kijk en leer. http://entertheexperiment.com
Door Dennis Van Dessel 21/09/2003 - categorie : movie - 
verstuur dit artikel aan een vriend  Share on Facebook
 Lees de reacties (3) van anderen of geef uw mening
| 
