Regie: Lone Scherfig
Scenario: Nick Hornby & Lynn Barber
Met: Carey Mulligan, Peter Sarsgaard, Alfred Molina, Emma Thompson, Dominic Cooper e.a.
95 min / UK / 2009

Voor Digg*ers van: Italian for Beginners, Breakfast at Tiffany's en het betere coming-of-age drama.

Drie nominaties, geen enkele Oscar. Dat was de slotsom voor 'An Education' na het jongste Oscargala. Nu, dat het lieflijke coming-of-age drama van de Deense Lone Scherfig  ('Italian for Beginners', Wilbur Wants to Kill Himself) met de prijs voor beste film zou gaan lopen, had wellicht niemand verwacht. Maar toen Carey Mulligan in februari de BAFTA-Award won voor beste actrice, begon ik toch even hardop te dromen dat ze Sandra Bullock het spreekwoordelijke poepje zou laten ruiken. Helaas, verkeerd gedacht dus: net als Nick Hornby, die hier mede instond voor het scenario, moest Mulligan met lege handen terug naar Groot-Brittannië. Als het een troost kan wezen, ik weet zeker dat we nog heel wat moois van haar te zien zullen krijgen, te beginnen met het op papier alvast veelbelovende 'Never Let Me Go' later dit jaar. Bovendien: wie wil er nu een Academy Award als je 3,5 sterren kan krijgen op Digg*?

Mulligan vertolkt Jenny Miller, een zestienjarige die opgroeit in het begin van de jaren '60. Samen met haar middle-class ouders woont ze in Twickenham, waar vrijwel nooit iets gebeurt. Voor haar is het allang duidelijk: ze kan er niet snel genoeg weg zijn, bij voorkeur naar Oxford om er te gaan studeren aan de prestigieuze universiteit. Wat dat betreft, liggen de kaarten overigens meer dan goed. Ze is de primus van de klas,  zit dagelijks met haar neus in de boeken en op aanraden van haar vader Jack (Alfred Molina) speelt ze in het jeugdorkest, zodat ze "iedereen kan bewijzen hoe sociaal ze is". Maar op een regenachtige namiddag komt de knappe dertiger David (Peter Sarsgaard) haar toekomstplannetjes verstoren. Met zijn aangeboren elegantie slaagt hij erin niet enkel Jenny, maar ook haar beide ouders rond zijn vinger te winden. Hij introduceert haar tot zijn vrienden, overlaadt haar met cadeaus en neemt haar mee naar chique restaurants, klassieke concerten en poshy kunstveilingen. Jenny beseft dat ze in zijn aanwezigheid veel meer kan leren dan achter de schoolbanken. Dus doet ze wat wellicht ieder ander jong meisje in haar plaats zou doen: ze volgt haar mentor, die intussen ook onvermijdelijk haar minnaar is geworden.

Dat verhaal overkwam de Britse journaliste Lynn Barber toen ze zestien was en vormt de kerngebeurtenis van haar memoires, waarop 'An Education' is gebaseerd. De plot werd dus als het ware uit het leven geplukt en met behulp van Nick Hornby aangepast voor het grote scherm. Waarschijnlijk heeft dat gegeven ertoe bijgedragen dat nagenoeg alles aan de film authentiek aandoet: het sixties-sfeertje, de heerlijke muziek, de frisse dialogen en de relatie van de twee hoofdpersonages onderling. Natuurlijk stelt de kritische kijker zich onmiddellijk (geheel terechte) vragen bij Davids interesse in de zestienjarige Jenny. Waarom zou een gesettelde, aantrekkelijke dertiger zoveel moeite doen om in de gunst te komen van een schoolmeisje? Wat vindt hij bij haar wat hij niet bij vrouwen van zijn eigen leeftijd kan vinden? Ergens moet er een addertje onder het gras zitten, toch?

Naarmate het verhaal vordert, komt dat addertje inderdaad meer en meer aan de oppervlakte. Maar het knappe aan 'An Education' is dat David op geen enkel ogenblik wordt gedemoniseerd, zelfs niet nadat hij een deel van zijn geheimen heeft prijsgegeven. Uiteindelijk kan ik me niet van de indruk ontdoen dat hij gewoon smoorverliefd is geworden op Jenny, zonder kwalijke bijbedoelingen: dat hij telkens opnieuw in zwijm valt voor haar nieuwsgierigheid, haar intelligentie, haar levenslust en haar naïviteit. (And can we blame him?) Op een bepaald ogenblik zegt hij tegen een van zijn vrienden: "She's the one." Waarom zou hij daarover liegen tegen zijn vrienden? Op die manier kan je eigenlijk blijven speculeren over de ware aard van David Goldman, een personage waar je ondanks zijn schijnbare normaliteit nooit helemaal vat op kan krijgen. Ter illustratie: wanneer de avond is aangebroken dat hij alleen met Jenny in een hotelkamer ligt, haalt hij opeens een banaan tevoorschijn. "I thought we might practice with this," grinnikt hij. "I thought we might get the messy bit over with first." Je moet het maar durven.

Peter Sarsgaard is een acteur die in de wieg lijkt gelegd voor dat soort dubbelzinnige rollen. In een van de eerste vertolkingen die ik van hem gezien heb, die van journalist Chuck Lane in 'Shattered Glass', speelde hij een gelijkaardig personage met een hoek af. Het leverde hem toen al terechte lof op. In 'An Education' staat hij echter een beetje in de schaduw van Carey Mulligan, die als Jenny Miller, haar eerste hoofdrol trouwens, meteen alle harten verovert. Natuurlijk is de charme van het personage ook te danken aan scenaristen Barber en Hornby, maar de wijze waarop Mulligan de rol met haar natuurlijke flair invult, is redelijk indrukwekkend. In de Britse media  werd ze daarom meermaals vergeleken met Audrey Hepburn: ze bruist van de energie, ze walst door het leven en als ze haar ondeugende glimlacht bovenhaalt, "is het even wereldvrede" - dank u, Yevgueni.

De klasse van Mulligan en Sarsgaard zou bijna nog doen vergeten dat je naar een verhaaltje zit te kijken dat eigenlijk niet zo bijzonder veel voorstelt. De plot bewandelt namelijk net iets te vaak de veilige paden, zodat je op sommige momenten zou kunnen spreken van "gemiste kansen". De keuze die Jenny moet maken - kiest ze voor David of voor Oxford? - wordt ten slotte zo snel afgehaspeld dat het allemaal niet meer lijkt dan een formaliteit. Nochtans is het net wanneer haar dilemma ten volle aan bod komt dat de film zijn hoogtepunten kent. Eén voorbeeld: de confrontatie tussen Jenny en haar schooldirectrice (Emma Thompson), die tezelfdertijd de clash vormt tussen twee extreme levensopvattingen. Jenny staat op het punt om met David te trouwen en vraagt zich luidop af waarom ze nog school zou moeten blijven lopen. "My choice is to do something hard and boring for the rest of my life, or go to Paris and have fun." Probeer daar maar eens iets tegen in te brengen, zelfs als schooldirectrice.

Het opvallende is dat Jenny aan het eind niet eens zelf tot haar besluit komt, maar door Davids leugens een besluit krijgt opgedrongen, omdat ze simpelweg geen alternatief meer ziet. Daardoor voelt 'An Education' toch een beetje aan als een kat in een zak, met een intrige die eigenlijk helemaal niet zo gecompliceerd blijkt als je aanvankelijk had verwacht. De vraag die achteraf als een baksteen op de maag blijft liggen, is: zou Jenny gelukkig zijn geworden met David als hij volledig eerlijk was geweest? Maar misschien kon je toen, in tijden van opkomend feminisme, dergelijke vragen beter niet stellen als je een eerlijk antwoord wilde.

Door Ben Conaerts 09/03/2010 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (1) van anderen of geef uw mening