Regie: Martin Scorsese
Scenario: Laeta Kalogridis, Steven Knight
Met: Leonardo DiCaprio, Ben Kingsley, Mark Ruffalo, Emily Mortimer, Michelle Williams, Patricia Clarkson, Jackie Earle Haley, Max von Sydow e.a.
138 min. / USA / 2010

 Voor Digg*ers van: ‘Cape Fear', ‘The Shining', ‘The Trial', Alfred Hitchcock in een diabolische bui, psychologische thrillers en de betere B-film.

Voor de opvolger van het bejubelde, en tevens verfilmde, ‘Mystic River' wilde misdaadauteur Dennis Lehane het over een andere boeg gooien. ‘Shutter Island' moest een strenge, harde en uiteraard pikzwarte hommage worden aan all things gothic, groezelige pulpverhalen, het literaire werk van de Brönte-zusjes (Emily schreef met ‘Wuthering Heights' het bekendste voorbeeld) en B-films uit de jaren '50, zoals pakweg ‘Invasion of the Body Snatchers'. Als we de filmversie van zijne Borsteligheid Martin Scorsese mogen geloven - wij hebben het boek immers niet gelezen - is de man daar met glans in geslaagd. De decors druipen van de sfeer (de film speelt zich immers bijna uitsluitend af in kille, donkere gangen, tochtige burchten en statige, overmatig versierde eetkamers). De desoriënterende camerabewegingen en montage grijpen je bovendien meteen bij je nekvel, en de klankband staat vol grillige, bevreemdende klassieke muziek van hedendaagse componisten als John Cage, Krzysztof Penderecki en popgoeroe Brian Eno. ‘Shutter Island' is niets minder dan een zenuwslopende, kafkaiaanse nachtmerrietrip die overloopt van de suspens, maar in de tweede helft helaas lichtjes teleurstelt.

Veel mensen hebben de neiging om te beginnen zeuren als het op het latere oeuvre van Martin Scorsese aankomt. Sure, ‘Gangs of New York', ‘The Aviator' en ‘The Departed' waren degelijk gemaakte genrefilms, maar ze konden zogezegd toch niet tippen aan zijn oude klassiekers: ‘Mean Streets', ‘Taxi Driver' en ‘Raging Bull'. Goed, daar kunnen wij inkomen - de historische relevantie van een ‘Taxi Driver' kom je nu eenmaal maar één keer tegen in een carrière - maar toch! ‘Gangs of New York' en ‘The Departed' mogen óók zonder schroom plaatsnemen in onze Grote Scorsese-top en moeten geenszins onderdoen voor een ‘Goodfellas' of een ‘Raging Bull'. Afijn, wij willen u hier geenszins verleiden tot een debat over wat nu net de beste Scorsese-film zou zijn. We willen maar zeggen: onze verwachtingen voor ‘Shutter Island' waren tamelijk hooggespannen. Misschien daarom dat wij een klein tikje teleurgesteld de zaal verlieten.

Het eerste uur is nochtans ij-zer-sterk. U.S. Marshall Teddy Daniels (DiCaprio) en zijn partner Chuck (Ruffalo) komen vlak voor een opstekende storm aan op Shutter Island, waar het beruchte "Ashecliffe Hospital for the Criminally Insane" (een realistische versie van het "Arkham Asylum" uit de Batman-strips) gelegen is. Een gevaarlijke patiënte (Mortimer), de moordenares van haar eigen kinderen, is pas ontsnapt, maar er is geen enkel spoor van hoe ze uit haar cel zou kunnen zijn geraakt. Het onderzoek wordt vervolgens langs alle kanten gehinderd en vermoedelijk zelfs gesaboteerd door de mysterieuze psychiater Cawley (Kingsley). Iedereen lijkt meer te weten, het hospitaal herbergt duidelijk enkele lugubere geheimen en doorheen de verschillende stages van wat er meer en meer begint uit te zien als een enorme samenzwering begint Teddy langzaamaan te twijfelen aan zijn eigen geestelijke gezondheid. Zijn identiteitscrisis leidt hem verder en verder in een verschroeiende emotionele hel tot hij niet meer weet wie hij mag geloven en wie hij kan vertrouwen.

Het eerste uur werken al die elementen zoals gezegd erg goed. Scorsese vertelt in se het verhaal van een B-film, met veel knipoogjes, briljant in beeld gezette genreclichés en enkele knoerten van stereotypes (Max von Sydow mag een sinistere, uit nazi-Duitsland geëmigreerde dokter spelen). Hij doet ongeveer wat ook Sam Raimi deed met ‘Drag Me To Hell': hij amuseert zich - al blijft hij altijd net iets serieuzer van toon dan Raimi. In zijn geestelijke opvolger van ‘Cape Fear' stopt hij echter ook - getrouw aan de roman - diepgravender thema's, zoals daar zijn: een politieke ondertoon (de voortdurende, paranoïde dreiging van de Koude Oorlog), enkele effectieve flashbacks naar Teddy's ervaringen tijdens de Holocaust (met een fantastische pan-beweging om de slachting van een hoop SS-officieren in beeld te brengen), alsook enkele psychologisch verwarrende droomsequensen en een handvol persoonlijke stokpaardjes, waaronder (uiteraard) waanzin en (vooral) obsessie.

Relatief luchtig project of niet, Scorsese bewijst andermaal dat hij een van de grootste cineasten uit de filmgeschiedenis is en beheerst het medium tot in de puntjes. Elk shot is vlekkeloos uitgekiend, uitmuntend gestileerd en perfect gekadreerd. Dan volgt echter - driewerf helaas - een grote máár: hoe piekfijn Scorsese de suspens ook opbouwt en hoe naadloos alles cinematografisch ook in elkaar zit, je kan er niet omheen dat het scenario enkele spijtige missers bevat. Zo is het tweede uur nogal stuurloos, met veel uitleggerige gesprekken en scènes (vooral dialogen) die gevoelsmatig net iets te lang duren. Daarna komt de climax, die ook weer net iets te voorspelbaar is en waarbij we als uitsmijter een ‘Psycho'-achtige ontknoping krijgen waarin, in een dialoog van minstens tien minuten, alles even netjes op een rijtje wordt gezet. Het zal wel bij dat genre van de B-film horen, maar toch komt zo'n exposé over psychoanalyse anno 2010 vooral houterig en gedateerd over. Spijtig, want het ontsiert een anders feilloos opgebouwd verhaal, dat door meer suggestie en minder hamerende dialogen veel effectiever had kunnen zijn.

Leonardo DiCaprio staat ondertussen als vanouds geweldig intens te acteren (zie hem smeulen vanbinnen!), maar hij doet dat gelukkig opnieuw op onnavolgbare wijze. Zeg wat u wil over zijn eeuwige babyface, maar het voormalige tieneridool blijft een van de beste acteurs van zijn generatie - zelfs met een anders zo tenenkrullende "noooo!"-uitroep komt hij weg - al zou hij er goed aan doen om volgende keer nog eens in iets luchtigers mee te spelen, genre ‘Catch Me If You Can'. We zouden hem immers niet graag binnen vijf jaar zien doodvallen op de set omdat hij weer eens zijn innerlijke demonen op maximum overdrive aan het zetten is. Verder is Kingsley voortreffelijk als ondoorgrondelijke weirdo, doet Mark Ruffalo het erg degelijk in een nogal ondankbare rol en mogen Max von Sydow en Jackie ‘Rorschach' Earle Haley langskomen in gesmaakte bijrolletjes.

Om het ter afsluiting met een klef statement te zeggen: een Scorsese grand cru is dit niet. Met z'n 138 minuten sleept ‘Shutter Island' te lang aan, het verhaal wordt bij momenten te veel verteld door de personages, in plaats van door de film, en de geweldige spankracht van de eerste helft valt in het tweede luik af en toe in het water. Ome Martin is er echter wél in geslaagd om een perfect gestileerd, duivels zwart en alles bij mekaar behoorlijk imponerend misdaadmysterie slash horrorthriller in elkaar te boxen. Meer moet dat voor één keer niet zijn; ‘Shutter Island' bevat immers genoeg overrompelende momenten om uw innerlijke cinefiel weer voor enkele weken weldoorvoed te laten rondhossen, maar voor volgende keer hadden wij toch graag een nieuwe knock-out in plaats van een lichte tik tegen het hoofd gehad. Tot volgend jaar, Marty?

Door Vincent Van Peer 01/03/2010 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (27) van anderen of geef uw mening