Regie : Jason Reitman
Scenario : Jason Reitman, Sheldon Turner
Met: George Clooney, Vera Farmiga, Anna Kendrick, Jason Bateman, Amy Morton e.a.
109 min. / USA / 2009

Voor Digg*ers van: ‘Lost in Translation', ‘Thank You for Smoking', ‘Broken Flowers'

Veel actueler kan een film niet worden : terwijl we nog steeds in het oog van een economische orkaan zitten die het voorbije jaar ettelijke duizenden mensen hun job heeft gekost, brengt Jason Reitman een prent uit over een man wiens beroep het is om anderen te ontslaan.  In feite is dat enkel toeval: ‘Up in the Air' werd gebaseerd op een boek uit 2001, en ook het scenario was al lang in ontwikkeling voordat de crisis toesloeg. Maar of het nu zo bedoeld was of niet, Reitmans derde film heeft meteen een extra betekenislaag meegekregen die sterk zal nazinderen voor iedereen die ooit te horen heeft gekregen dat er voor hem geen plaats meer was "onder de huidige economische blablabla". De regisseur toonde zichzelf met ‘Thank You for Smoking' en ‘Juno' al eerder een subtiele filmmaker, die een scherp gevoel voor humor wist te combineren met pakkende en zelfs (hoewel die term zeer fout klinkt) sociaal relevante verhalen, en dat is hier niet anders. ‘Up in the Air' is een bedrieglijk eenvoudige film, rustig en understated. Maar verdomd als hij twee dagen nadien niet nog altijd door je hoofd spookt.

George Clooney speelt Ryan Bingham, een man die voortdurend het land op en af reist om mensen te ontslaan, en zo hun werkgevers die onaangename taak te besparen. Ryan besteedt het grootste deel van zijn leven in luchthavens en op vliegtuigen - hij heeft zijn leven gereduceerd tot wat hij in een kleine koffer kan krijgen. Met zijn familie heeft hij nauwelijks nog contact, hij is niet van plan om ooit te trouwen en een gezin te stichten, en zijn liefdesleven beperkt zich tot vluchtige contacten met Alex (Vera Farmiga), een andere frequent flyer. Hij heeft zich schijnbaar comfortabel genesteld in een leven zonder emotionele bagage, maar dat alles verandert wanneer de jonge Natalie (Anna Kendrick) op het toneel komt. Zij komt op de proppen met het idee om de ontslagen voortaan af te handelen via het internet - in plaats van naar de bedrijven toe te reizen, is het voldoende om een laptop met een webcam te installeren et voilà. Ryan kijkt plots aan tegen het einde van zijn leven on the road.

Door de context waarin de film wordt uitgebracht, krijgt het "mensen ontslaan"-element van ‘Up in the Air' natuurlijk de meeste aandacht. Wat enkele jaren geleden nog een persoonlijk drama was, wordt nu gezien als een sign of the times, een uiting van de tijdsgeest. Maar wat voor de film zelf het belangrijkste is, is het gegeven van isolement. Ryan Bingham is één van de meest eenzame filmpersonages sinds Travis Bickle uit ‘Taxi Driver' - zij het net iets minder psychopatisch - en heeft van de nood een deugd gemaakt door een vlot te verkopen filosofie te puren uit zijn gebrek aan emotionele contacten. Regelmatig geeft hij motiverende speeches waarin hij bezittingen en persoonlijke relaties vergelijkt met gewicht dat je meesleurt doorheen je leven. "Stel je nu eens voor dat je dat gewicht van je aflegt. Wat een opluchting zou dat niet zijn?" Ryan vermijdt alles wat hem zou kunnen binden, en is letterlijk en figuurlijk altijd op de vlucht. Tot hij dankzij Alex en Natalie steeds meer begint in te zien dat die levensstijl op termijn onhoudbaar is.

En gekoppeld daaraan heeft Reitman het dan ook over de hele corporate culture: computers moeten direct menselijk contact overbodig maken, je lief dumpen doe je via sms, en als je een vrouw wilt ontmoeten voor een snelle wip, dan check je eerst allebei op je laptop wanneer je vrij bent. De bedrijfscultuur waar Ryan deel van uitmaakt, is voor een groot deel verantwoordelijk voor dat isolement dat zoveel mensen voelen. Gaandeweg gaan menselijkheid en zelfs gewoon fatsoen verloren - van een wildvreemd gezicht op een laptop te horen krijgen dat je geen job meer hebt, het zal je maar overkomen.

Reitman laat er zich echter nooit toe verleiden om te prediken. De satire van zijn film ligt er nooit te dik bovenop, we krijgen geen voor de hand liggende corporate slechteriken en ook de veranderingen in Ryans karakter worden stilletjesaan opgebouwd. In negen van de tien andere films zou Ryans baas bijvoorbeeld worden afgeschilderd als een typische gewetenloze smeerlap van een zakenman, terwijl Ryan zelf aan het einde nog een lange speech mag afsteken over het belang van liefde in tijden van internet of zoiets, maar die clichés worden ons bespaard. De regisseur forceert zijn film nergens, maar laat zijn personages gewoon het werk doen. Reitman kiest voor subtiliteit, waar de doorsnee komedie voor karikatuur zou gaan.

Dat alles houdt wel in dat ‘Up in the Air' maar weinig echte dijenkletsers bevat - wie een traditionele komedie verwacht met om de tien seconden een punch line, is er dan ook aan voor de moeite. De regisseur construeert nergens in zijn film specifiek situaties om toch maar grappig te zijn. Hij zoekt naar de humor binnenin de situaties die zich aandienen in het verhaal, en die humor is vaak erg droog en minimalistisch. Het was dan ook een vreemde ervaring om ‘Up in the Air' met een publiek te bekijken, omdat verschillende mensen met verschillende dingen lachten, afhankelijk van hun gevoeligheden.

Reitman heeft in ieder geval een ideale leading man gevonden in George Clooney, die hier (opnieuw) een vertolking aflevert van duizend kleine, maar betekenisvolle nuances. Let op zijn mimiek wanneer hij mensen ontslaat, of zijn lichaamstaal tijdens de vergadering waarin het internet-systeem wordt voorgesteld. Clooney mikt, net zoals als de hele film, nooit op grootse, theatrale effecten, maar bouwt stilletjes een volstrekt geloofwaardig, kwetsbaar personage op dat we volledig geloven. Hij wordt bijgestaan door een sprankelende Vera Farmiga, en door de jonge ‘Twilight'-actrice Anna Kendrick, die hier en daar moeite heeft om zich staande te houden. Ze was in ieder geval de enige actrice die zich liet betrappen op overacting, tijdens een huilscène.

‘Up in the Air' is alweer een rijpe, volwassen film geworden, die niet rekent op geforceerde plotwendingen of makkelijke gags. Geen voer voor pubers dus, maar wel voor mensen die kunnen genieten van doordachte, intelligente cinema die dan - bijna zonder dat je het had zien aankomen - aan het einde toch zachtjes en heel voorzichtig je hart breekt. Prachtige cinema.

Door Dennis Van Dessel 28/01/2010 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (18) van anderen of geef uw mening