Regie en scenario: Ricky Gervais, Matthew Robinson
Met: Ricky Gervais, Jennifer Garner, Rob Lowe, Jonah Hill, Louis C.K. e.a.
98 min. / USA / 2009
Voor Digg*ers van: ‘The Office', ‘Life of Brian'

Hoewel hij op het moment van schrijven nog maar net Angelina Jolie en Mel Gibson in hun hemd heeft gezet als gastheer van de Golden Globes, gaat het vooralsnog niet echt geweldig met de Hollywoodcarrière van Ricky Gervais. De mollige Brit, die wereldberoemd werd met zijn twee fenomenale BBC-reeksen ‘The Office' en ‘Extras', mocht er tot nog toe de hoofdrol spelen in twee komedies, die allebei flopten aan de kassa's: ‘Ghost Town', over een tandarts die dode mensen ziet, en ‘The Invention of Lying', een high concept romantische komedie, die echter zwaar onder vuur kwam te liggen van religieus rechts. "Een rechtstreekse aanval op religie" en "een verachtelijke kleinering van de Christelijke waarden", orakelde de gespecialiseerde pers. Het gevolg was dat de grote gelovige massa weegbleef en dat ‘The Invention of Lying' bij ons niet eens een fatsoenlijke bioscooprelease krijgt.

De film speelt zich af in een parallelle wereld, waarin de mensheid niet in staat is om te liegen. Iedereen spreekt altijd de waarheid, onder alle omstandigheden, wat aanleiding geeft tot reclameslogans zoals "Pepsi: voor wanneer er geen coke is". Gervais speelt Mark Bellison, een filmscenarist met problemen. Ten eerste is hij filmscenarist in een wereld waarin er geen fictie bestaat, zodat de gemiddelde blockbuster gewoon een acteur toont die historische feiten navertelt - en Mark zit opgescheept met het scripten van de 13^de eeuw. Hij staat op het punt ontslagen te worden, woont in een luizig flatje en wanneer hij dan toch een date weet te versieren met de knappe Anna (Jennifer Garner), krijgt hij meteen van haar te horen dat hij geen kans bij haar maakt. Marks kansen keren echter, wanneer hij op een dag besluit om toch te liegen. Hij weet niet wat hij aan het doen is en er bestaat ook geen woord voor, maar het zeggen van dingen die niet kloppen, blijkt al snel erg lucratief in een wereld waarin iedereen hem per definitie gelooft. Op het sterfbed van zijn moeder loopt het echter fout: Mark maakt haar wijs dat ze niet bang hoeft te zijn omdat ze naar een betere plek gaat - een verzinsel dat wordt opgepikt door het ziekenhuispersoneel, en al gauw door de hele wereld.

En dat is dus het punt waarop de film problematisch wordt voor Christelijke fundamentalisten. Gervais, die de film schreef en regisseerde samen met Matthew Robinson, construeert de wereld van ‘The Invention of Lying' als een maatschappij die enkel kan refereren naar tastbare, rationele dingen, omdat dat de enige dingen zijn waar je objectieve waarheden over kunt vertellen. Bijgevolg bestaat er ook geen religie en accepteert iedereen dat het na de dood simpelweg gedaan is. Om zijn moeder te troosten, verzint Mark het concept van spiritualiteit, wat daarna door alle anderen wordt overgenomen. Gervais en Robinson tonen de troostende kracht die geloof kan hebben, maar in eerste instantie presenteren ze religie wel als een leugen, wat van ‘The Invention of Lying' de meest controversiële komedie maakt sinds Monty Python ‘Life of Brian' uitbracht.

Nochtans is het scenario best een fascinerende oefening in abstractie, voor wie daarvoor open staat - stel nu dat we het hele idee van religieus denken niét met de paplepel zouden hebben binnengekregen, en iemand zou aan volwassen mensen willen wijsmaken dat er een superwezen bestaat dat over ons waakt en dat beslist of we naar een gelukkig dan wel ongelukkig hiernamaals gaan... Zou dan iemand het nog geloven? De makers drijven hun logisch denken nog verder, en tonen ook hoe blind geloof tot apathie kan leiden: we zien een zwerver op straat liggen met een bordje: Screw it, I'm going to a better place soon anyway. Dat is een overdrijving van wat er in het echte leven plaatsvindt (hoewel), maar Gervais en Robinson volgen hun idee wel zeer consequent op.

Maar goed, dat alles betekent allicht maar weinig voor de gemiddelde bible thumping Amerikaan. Nog belangrijker dan de controverse is echter dat dit, jawel, ook gewoon een grappige film is. Gervais heeft zichzelf opnieuw getypecast als sympathieke loser, maar vermijdt wel dat hij zijn typetjes van ‘The Office' en ‘Extras' herhaalt. Mark is een volwaardig personage dat maar weinig met zijn eerdere rollen te maken heeft, en ook de humor is helemaal anders - ‘The Invention of Lying' moet het niet hebben van genante situaties (want er is maar weinig genant als iedereen elkaar steeds vlakaf de waarheid vertelt), maar slaat een mildere, meer toegankelijke toon aan. Gervais en Robinson amuseren zich geweldig met hun premisse - tijdens de eerste scène arriveert Mark te vroeg voor zijn date met Anne, zodat zij reageert: "Je bent te vroeg. Ik was nog snel aan het masturberen." Het ouderlingentehuis waar Marks moeder verblijft, heet in deze film a sad place where people come to die. Enzovoort.

Dat alles is absoluut lollig, maar had ook heel gemakkelijk kunnen verzanden in een one joke movie, als de makers niet uitgerekend hun religieuze thema daaraan hadden toegevoegd. Zo ergens halverwege de film is het uitgangspunt immers al lang duidelijk, en daarna kun je niet blijven teren op personages die elkaar zonder blikken of blozen onplezierige waarheden in het gezicht smijten. Door er op dat moment het geloof bij te halen, houden de regisseurs hun film fris en ook inhoudelijk interessant. Wat een vrijblijvende romcom had kunnen worden, wordt nu plots een film die je uitnodigt om na te denken over de dingen waarop religieuze overtuigingen eigenlijk gebaseerd zijn, en of het niet beter is om moreel te handelen in de hoop dít leven beter te maken, in plaats van uit angst voor het hiernamaals.

In de cast wordt Gervais geholpen door een erg sterke Jennifer Garner, die zich steeds meer profileert als begenadigde comédienne - dat zag je al een beetje in het overigens snel te vergeten '13 Going on 30', en nog veel meer in ‘Juno'. Hier is ze niet alleen grappig, maar slaagt ze er ook in om het dilemma van haar personage (volgt ze Mark in zijn nieuwe levensaanblik of niet?) echt voelbaar te maken. In de bijrollen is het uitkijken naar hilarische cameo's van ‘Office'-regisseur Stephen Merchant, Philip Seymour Hoffman en vooral Edward Norton als venijnige flik ("wees blij dat jullie geen zwarten zijn, anders had ik waarschijnlijk m'n pistool al getrokken!").

‘The Invention of Lying' is een atheïstische film die werd gemaakt in een omgeving waarin dat bijna garandeert dat je nauwelijks nog een publiek overhoudt. Als Gervais echt wil scoren in de VS, zal dat toch willen zeggen dat hij zich moet inhouden. De vraag is nu of hij met zijn volgende project zal capituleren of niet. Ons advies: ga gewoon terug naar Engeland, Ricky, waar je rustig je zin kunt doen. Voor je 't weet ben je de volgende John Cleese en sta je in ‘Charlie's Angels' de paljas uit te hangen.

Door Dennis Van Dessel 27/01/2010 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (5) van anderen of geef uw mening