Regie en scenario: Jaco van Dormael
Met: Jared Leto, Diane Kruger, Sarah Polley, Juno Temple, Rhys Ifans, Linh Dan Pham e.a.
138 min. / B / 2010

Voor Digg*ers van: ‘Toto le héros’, ‘The Fountain’, filosofisch-existentiële, grensoverschrijdende cinema die bijna bezwijkt onder de eigen ambities

De Belgische cineast Jaco van Dormael schreef zeven jaar lang aan het scenario van ‘Mister Nobody’, de financiering duurde een eeuwigheid en de montage nam nog eens een vol jaar in beslag. Maar voor je ultieme film heb je alles over, die is het bloed, zweet en de centjes allemaal waard tot op de laatste rooie duit. En zijn ultieme film is het geworden, dat zie je. Dit is de film waarvoor de maker van ‘Toto Le héros’ en ‘Le Huitième jour’ wellicht regisseur geworden is. Dit is het verhaal waarmee hij jarenlang opstond en ging slapen, waarin hij al zijn eieren tegelijk kwijt kon. Dit is zijn ultieme geschenk aan de wereld, zijn timecapsule voor het nageslacht. Van Dormael heeft voor zijn ultieme film geen compromissen gesloten en dat verdient respect, al zou zijn film wel eens iets té ambitieus en persoonlijk kunnen zijn om alle filmminnende zieltjes voor zich te winnen.

Als ik zeg ambitieus, dan bedoel ik ook echt ambitieus. ‘Mister Nobody’ is véél tegelijk: een puzzel van halve herinneringen en verknipte dromen, een existentiële nostalgietrip doorheen gevoelens en keuzes, een ode aan de chaostheorie en een pak andere wetten die de wereld doen ronddraaien, een virtueel kruispunt tussen fantasie en werkelijkheid…. De film laat zich niet in één zin omschrijven, laat staan in een genre vatten. Een hoofdthema valt in het chaotische kluwen gelukkig wel te ontwarren: de film gaat over keuzes maken. Hartverscheurende keuzes als kiezen tussen je ouders bij een scheiding. De jonge Nemo weet niet wat hij moet doen: zijn moeder vertrekt met de trein op weg naar een nieuw leven. Moet hij haar volgen of moet hij bij zijn vader blijven? Hoe zal zijn leven er dan uitzien? Wat als hij nu eens geen keuze maakt en beide levens een kans geeft? En wat als hij in die levens ook nog eens voor belangrijke keuzes komt te staan?

Thematisch borduurt ‘Mister Nobody’ duidelijk voort op ‘Toto le héros’, van Dormaels sprankelend debuut uit 1991 dat ons fleurig dansend op de tonen van ‘Boum’ van Charles Trenet wist te verleiden tot een traantje. In die film kijkt een oude man vol wroeging terug op zijn leven en vraagt hij zich af hoe het anders had kunnen lopen. Wat als dit of dat nu niet gebeurd was? Wat als hij andere keuzes had gemaakt? Met ‘Mister Nobody’ diept van Dormael deze oorzaak- en gevolgkwestie dieper uit, tot in het oneindige zeg maar. 'As long as you don’t choose, everything remains possible', zegt Nemo over zijn leven. Van Dormael gunt ons een blik op wat had kunnen zijn in een montage van flarden en stukjes van levens die Nemo had kunnen leiden. Wat als hij niet met zijn moeder was meegegaan, als hij dat meisje nu toch had gekust, als hij voor het leven had gekozen? Elke keuze die Nemo maakt is een nieuwe mogelijkheid. Elke keuze is de aanleiding tot de afsplitsing naar een nieuwe leven.

‘Mister Nobody’ vertrekt vanuit dit potentieel prachtig uitgangspunt, dat helaas door de complexe vormelijkheid, structuur en repetitieve symboliek (het inzoomen op het oog, het bijna-verdrinken) helaas het hart niet in de fik weet te steken. De ideeën die van Dormael in zijn film verwerkt zijn onwezenlijk boeiend, maar gewoon te veel voor één film. Hij strooit op het deinende deuntje van ‘Mister Sandman’ prachtig gestileerde dromen, geestverruimende tableaus (de zwevende fietsen!) en bloedmooie details (armhaar dat rechtkomt) in onze ogen. Hij trakteert ons op een trip door de menselijke fantasie die we wellicht nooit meer zullen maken, maar de puzzelstructuur is te verknipt om te willen ontwarren, de les te theoretisch om iets bij te voelen. Als dan uiteindelijk na twee uur en half alles min of meer in elkaar klikt, het globaal beeld scherp wordt gesteld, dan worden we verward wakker en vergeten we vrij snel wat we net allemaal beleefd hebben. Zo gaat dat bij dromen nu eenmaal.

De film is op dat vlak verwant aan het eveneens epische en omslachtige ‘The Curious Case of Benjamin Button’, dat met zijn korte inhoud ook een zaadje van verwachtingen plantte in onze gedachten, maar ook niet echt open wist open te bloeien. Met dit verschil dat Brad Pitt als leading man een film duidelijk beter kan dragen dan een Jared Leto. Hij maakt van Nemo een wel erg vlak personage. Op de rest van de cast valt dan weer niets aan de merken. De vrouwen (Diana Kruger en Sarah Polley) zijn in vorm en de tienercast doet het uitstekend. Vooral in de romance tussen de 15-jarige Nemo en zijn grote liefde Anna krijgen de acteurs eindelijk meer kans en tijd om ons op te warmen aan de warme adem van hun samenspel.

Werd ‘Mister Nobody’ niet geselecteerd omdat ze het in Cannes niet hoog op hebben met ‘Franse’ films die in het Engels opgenomen zijn (voor zover ik weet is België nog steeds onafhankelijk, maar kom) of vonden ze hem écht niet goed genoeg? We zullen het wellicht nooit weten. Feit is dat de ambitieuze mindfuck van van Dormael om bewondering vraagt. Het is een ongelooflijke film. Onze Belg heeft het lef gehad om zijn eigen hart te volgen, zijn creativiteit in ons gezicht te laten ontploffen, het zand van zijn eigen dromen en levensvragen in onze ogen te strooien en ons een blik te gunnen op wat cinema ook kan zijn: een geflipte rollercoaster, een verbluffende trip die tijd en ruimte relatief maakt.

Al vraag ik me stiekem toch ook af hoe dezelfde film er met een luchtigere ‘Toto le héros’-aanpak uitgezien zou hebben. Een soberder structuur, wat minder neurotisch geknip in de montage, meer plaats en ruimte voor de uitwerking van Nemo’s persoonlijkheid, een paar druppels extra zelfrelativerende humor, misschien zelfs het sciencefiction gedeelte helemaal weg… en ik kan niet anders dan besluiten dat de film met minder tralala waarschijnlijker veel grootser had kunnen zijn. En een grotere plek in ons hart had kunnen veroveren.

Door Barbara Van Ransbeeck 25/01/2010 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (11) van anderen of geef uw mening