Regie en scenario: James Cameron
Met: Sam Worthington, Zoe Saldana, Sigourney Weaver, Stephen Lang e.a.
166 min. / USA / 2009

Toen James Cameron 12 jaar geleden meer dan een miljard dollar en elf Oscars scoorde met ‘Titanic', stelde iedereen zich - al dan niet stilletjes - de voor de hand liggende vraag: "wat gaat hij doen om dit te overtreffen"? Het antwoord: niet veel, blijkbaar. Cameron bleef bezeten door de Titanic en maakte er de 3D-documentaire ‘Ghosts of the Abyss' over, hij scheidde van zijn vroegere leading lady Linda Hamilton (en zodoende ook van een groot deel van zijn ‘Titanic'-winst) en hield zich voor de rest vooral bezig met het ontwikkelen van special effects-technologie. Een nieuwe fictiefilm bleef echter uit. En dat zullen we hem nooit vergeven, want in zijn afwezigheid werd het actiegenre waarin hij zo uitblonk overgenomen door figuren als Michael Bay en McG. Types die duidelijk Camerons voorbeeld wilden volgen, maar die euhm... nuja, die geen talent hadden. Nu is onze favoriete megalomane filmmaker echter terug met ‘Avatar', een bijna drie uur durend, ook weer in 3D gedraaid SFX-extraganza, waarmee hij duidelijk een boodschap wil sturen naar alle concurrenten die hij in de tussentijd heeft verzameld: het kan me niet schelen hoe groots jullie films zijn, de mijne is altijd ééntje groter. Waarvan akte.

Het jaar 2154. Een gewetenloze Amerikaanse firma heeft zich gevestigd op de planeet Pandora, om er een immens kostbaar mineraal te ontginnen. Enig probleem: de oorspronkelijke bewoners van de planeet, de Na'vi (blauw, zo'n 2,5 meter groot, voorzien van een staart, je kunt niet missen), zijn niet van plan om zichzelf zonder slag of stoot te laten evacueren. Om een diplomatieke oplossing te vinden heeft wetenschapster Grace (Sigourney Weaver) het Avatar-programma op poten gezet: biologische Na'vi lichamen die vanop afstand gecontroleerd worden door mensen. Op die manier kunnen mensen en Na'vi rechtstreeks met elkaar in contact komen. De verlamde ex-marinier Jake Sully (Sam Worthington) maakt deel uit van dat programma. Met meer geluk dan verstand weet hij het vertrouwen van de Na'vi te winnen en het vreedzame Avatar-initiatief lijkt vruchten af te werpen. Totdat duidelijk wordt dat kolonel Miles Quaritch (Stephen Lang) meer gelooft in zijn raketten dan in diplomatie. Sully moet beslissen aan wiens kant hij staat.

In welke mate hij succesvol is, valt te betwisten, maar je kunt niet ontkennen dat Cameron op zijn minst probeert om zijn verhaal te voorzien van weerhaakjes. De schaamteloze exploitatie van Pandora, ten koste van de bevolking, refereert rechtstreeks aan het lot van indianenstammen in het regenwoud. Bovendien knipoogt de regisseur nadrukkelijk naar de shock and awe-tactieken van het Bush-tijdperk: een cultuur wordt aangevallen door een andere, die technologisch veel geavanceerder is en voor de rest totaal onverschillig blijft onder het leed dat het veroorzaakt. Het kan de mensen niet schelen wie de Na'vi zijn of hoe ze leven - ze zitten in de weg, dat is alles.

Yup, Cameron heeft een boodschapje mee te delen, maar met al dat heeft de tijd niet zo heel veel veranderd aan zijn filmstijl. Hij is nog steeds een uitzonderlijk regisseur, maar een middelmatig scenarist. Wie daar zin in heeft, kan dan ook heel wat aanmerken op het script van ‘Avatar': het verhaal maakt nergens een bocht die we niet op voorhand zien aankomen, de personages blinken bepaald niet uit door nuancering (ze zijn ofwel vileine rotzakken, ofwel stoere helden), sommige dialogen lopen scheef ("mijn hart voelt zo zwaar, het lijkt wel een steen!") en heel af en toe krijgen we zelfs een scène die neigt naar silliness. Een ritueel rond een heilige boom, waarin men probeert om de ziel van een personage naar een ander lichaam te transporteren, doet gevaarlijk sterk denken aan een Kumbaya-moment rond een kampvuur.

Maar let's face it, het is bij Cameron dan ook nooit anders geweest. De regisseur is geweldig goed in actie en avontuur, maar wie op zoek is naar genuanceerde emoties, verfijnde dialogen of twintig verschillende betekenislagen, is altijd al aan het verkeerde adres geweest bij hem. Het punt is dat Cameron de dingen hij goed kan, zó duizelingwekkend goed kan, dat hij je blind weet te maken voor zijn zwaktes. En godzijdank is ook daar alles bij het oude gebleven. Michael Bay, ga kijken en buig vervolgens nederig het hoofd, want dit is dus hoe men een avonturenfilm maakt.

Om te beginnen slaat de regisseur je al niet op voorhand murw met een overdosis actie. Cameron weet wat set-up is en is niet bang om - tijdens het middenstuk van de film - meer dan een uur te wachten vooraleer hij nog eens uitpakt met een set piece. Het gevolg is dat de finale (die nochtans meer dan een half uur duurt) geen uitputtingsslag wordt voor de kijker. We zijn op dat moment nog fris genoeg om dat te kunnen hebben. Bovendien is er (buiten misschien Steven Spielberg en Peter Jackson) niemand beter in het ensceneren van actiescènes: hoe omvangrijk de actie tegen het einde ook wordt, we lopen nooit verloren in de chaos. We weten altijd wie zich waar bevindt en waarom. Het is niet evident om dat overzicht te bewaren, om de kijker georiënteerd te houden in een complexe choreografie, maar wat dat betreft is Cameron z'n touch nog lang niet kwijt. Het tempo zit trouwens over het algemeen erg goed: ‘Avatar' duurt maar liefst 166 minuten (bondigheid is nooit Camerons grote troef geweest), maar blijft, ook wanneer er even niets ontploft, zijn drive behouden. Er zit relatief weinig vet aan de film - ik kan me zo meteen geen scènes voor de geest halen die echt overbodig leken.

En dan zijn er natuurlijk de special effects, waar het productieteam vier jaar aan gesleuteld heeft. Cameron zit hier in essentie met een mix aan live action en animatie (de Na'vi werden gecreëerd via performance capture, dezelfde techniek waar Robert Zemeckis het voorbije decennium zo verliefd op is geworden). Een moeilijke combinatie: performance capture kan immers nog zo goed gedaan worden, het zal er altijd gestileerd uitzien. En dus bestond er het risico dat de interactie tussen de echte acteurs en de digitale Na'vi fake zou lijken - twee werelden die niet bij elkaar passen. Om die moeilijkheid te omzeilen, zorgde Cameron ervoor dat ook de normale omgeving waarin de mensen zich voortbewegen, een digitale poetsbeurt kreeg. Pandora ziet er in feite even gestileerd uit als de Na'vi, waardoor we een volledig samenhangende, overtuigende wereld te zien krijgen, met de mensen als indringers, die er "anders" uitzien. Dat werkt in de context van het verhaal, en het levert fantastische plaatjes op. Zoals dat de laatste tijd de gewoonte is geworden, wordt ‘Avatar' zowel in 2- als in 3D uitgebracht. Die derde dimensie levert je in dit geval een paar keer een aanval van hoogtevrees op, maar ik blijf wat dat betreft een non-believer: ‘Avatar' is een stevige avonturenfilm, en dat blijft hij ongetwijfeld in 2D ook.

Zoals met elke film, zal je reactie op ‘Avatar' grotendeels afhangen van je verwachtingen. Wie zich heeft laten opfokken door Camerons reputatie en hier plotseling de film van de eeuw verwacht, kan beter thuisblijven. Wie een vlot vertelde, spectaculaire en meeslepende actiefilm wil zien, zal niet teleurgesteld zijn.

Door Dennis Van Dessel 20/12/2009 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (48) van anderen of geef uw mening