Regie: Peter Brosens & Jessica Hope Woodworth
Scenario: Peter Brosens & Jessica Hope Woodworth
Met: Magaly Solier, Jasmin Tabatabai, Olivier Gourmet, Edgar Quispe e.a.
109 min / B - D - NL / 2009

Eens in de zoveel tijd word je omvergeblazen door een film waar je niks van had verwacht. Eerlijk is eerlijk, ik had niks verwacht van 'Altiplano'. De vorige prent van Peter Brosens en Jessica Hope Woodworth, het poëtische 'Khadak', was me namelijk niet zo goed bekomen. Om het eenvoudig te stellen: ik begreep er geen snars van, iets wat me wel vaker overkomt bij poëtische cinema. Vergeef me dus dat ik niet geheel overliep van enthousiasme toen ik vernam dat het echtpaar een nieuwe film had ingeblikt, in dezelfde lijn van hun debuut. Zonder gewonnen cinematickets zou ik 'Altiplano' vast nooit hebben bekeken, laat staan gerecenseerd. Zo zie je maar: een vijfsterrenbespreking zit soms in een klein hoekje.

Net als voor 'Khadak' hebben Brosens en Woodworth de nodige field research verricht vooraleer ze met hun opnames zijn begonnen. Ze hebben Spaans geleerd, zijn naar Peru afgereisd en hebben er zich een jaar lang ondergedompeld in de lokale indianencultuur. Het is het soort aanpak dat je eerder zou verwachten van een antropoloog dan van een filmregisseur, maar de cinema van Brosens en Woodworth bewijst dat beide domeinen elkaar perfect kunnen aanvullen: kunst en wetenschap, fictie en documentaire. Daarom is het ook zo moeilijk om 'Altiplano' vast te pinnen op een specifiek genre. Het is het soort film dat de grenzen doorbreekt en elke categorisering ontstijgt.

De titel 'Altiplano' verwijst naar de hoogvlakten van het Andesgebergte, waar de film op zo'n vier- à vijfduizend meter hoog werd opgenomen. Daar, in het afgelegen bergdorpje Turubamba, zijn we getuige van een processie ter ere van de Heilige Maria, wanneer plots een van de dragers van het Mariabeeld uit zijn evenwicht wordt gebracht door enkele overenthousiaste kinderen. Gevolg: het beeld glijdt van zijn sokkel en valt aan diggelen, tot grote ontsteltenis van de omstaanders. Dit ongeluk - een ware catastrofe voor de gelovige bevolking - vormt slechts de proloog voor het verdere onheil dat de dorpsbewoners zal achtervolgen. Vooral de jonge Saturnina (Magaly Solier) wordt daarbij niet gespaard. Haar moeder dreigt het zicht te verliezen en haar aanstaande echtgenoot wordt levenloos aangetroffen, telkens zonder verklaring. Enkele oogartsen uit een naburig dorp denken dat het gebied ernstig vervuild is geraakt en willen de problemen ter plekke gaan onderzoeken. Maar bij het zien van de buitenlandse pistachos worden de indianen spontaan herinnerd aan de littekens van de kolonisatie. Ze grijpen het eerste het beste wapen dat ze kunnen vinden en reageren hun woede af op de indringers. In het escalerende conflict komt de Belg Max (Olivier Gourmet) om het leven.

Terwijl 'Khadak' naar mijn gevoel wat bleef steken in onsamenhangende abstracties, vertellen Brosens en Woodworth hier in essentie een duidelijk en realistisch verhaal, waarvan sommige gedeeltes daadwerkelijk hebben plaatsgevonden. Zo zijn de gebeurtenissen in Turubamba opvallend gelijkaardig aan wat er zich rond de eeuwwisseling in het Peruviaanse Choropampa heeft afgespeeld, toen het dorp getroffen werd door een massale kwikvergiftiging. Ook toen braken er felle onrusten uit onder de indianenbevolking, die zich door haar overheid in de steek gelaten voelde, maar evenzeer door de afwezige media. Want, zoals Saturnina terecht beweert, zonder beeld is er nu eenmaal geen verhaal.

Tezelfdertijd is 'Altiplano', net als zijn voorganger, gevuld met ronduit fascinerende symbolen en metaforen, waarvan sommige werden ontleend aan de plaatselijke cultuur. Hebt u, bijvoorbeeld, al eens engelen en duivels tegen elkaar zien dobbelen om te beslissen wie er naar de hemel gaat? Nee, toch? Op dergelijke momenten besef je dat je naar een uniek stuk cinema zit te kijken, cinema die het verdient om in filmhistorische boeken te worden opgenomen. Maar ook de andere beelden zijn beladen met betekenis, zonder dat ik direct kan zeggen om welke betekenis het precies gaat. De opnames in en rond de abdijruïnes, de ingekaderde foto's die door het water worden meegevoerd, of het moment waarop (letterlijk!) alle muren rondom Saturnina wegvallen - het is moeilijk om specifieke hoogtepunten op te sommen, het zijn er gewoonweg te veel.

Wanneer Brosens en Woodworth zich uiteindelijk concentreren op het rouwgedrag van Max' weduwe Grace (Jasmin Tabatabai), lijkt het alsnog verkeerd te lopen met 'Altiplano'. Even krijg je de indruk dat de regisseurs hun film nodeloos willen rekken, met een net iets te lange, tranerige epiloog. Maar het tegendeel is waar, ze gebruiken diezelfde epiloog net om hun allerlaatste en misschien wel meest indrukwekkende troefkaart uit te spelen: een sequens die wordt gedragen door de derde symfonie van Henryk Górecki. Ik heb gelezen dat de crew alle moeite van de wereld heeft gehad om de rechten op het muziekstuk te verkrijgen, maar als je het eindresultaat bekijkt, weet je meteen dat het iedere eurocent waard is geweest. De kunst is vooral dat Brosens en Woodworth geen van de pot gerukte plotwending nodig hebben om dat 'wauw'-effect te kunnen bereiken. Ze doen het louter met een wonderbaarlijke combinatie van geluid en beeld: cinema op zijn puurst.

En toch, net zoals mensen enthousiast kunnen worden van 'Couples Retreat', zijn er evengoed bij wie 'Altiplano' enkel op de zenuwen zal werken. Cameraman Francisco Gózon maakt er namelijk een gewoonte van om zijn beelden te vatten in trage horizontale pans en lange takes, op het ritme van een kabbelend Peruviaans bergriviertje: een ritme dat voor sommigen net iets te sloom zal zijn. Maar wie voorbij die instapdrempel geraakt, vindt waarschijnlijk een van de meest fascinerende films van 2009: een visueel overweldigende ervaring die je de komende maanden, misschien zelfs jaren, niet meer zal vergeten.

Door Ben Conaerts 11/12/2009 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (6) van anderen of geef uw mening