Regie en scenario: Robert Zemeckis
Met: Jim Carrey, Gary Oldman, Colin Firth, Bob Hoskins, Robin Wright Penn e.a.
96 min. / USA / 2009

Robert Zemeckis is nooit echt een belangrijke regisseur geweest, maar er was een tijd, zo medio jaren tachtig, dat hij op z'n minst altijd garant stond voor twee uur dikke fun in de cinema. De ‘Back to the Future'-trilogie en ‘Who Framed Roger Rabbit' waren fantastische amusementsfilms, die spectaculaire effecten wisten te combineren met sterke verhalen en geslaagde humor. Jammer genoeg is dat onderhand alweer twintig jaar geleden. Tegenwoordig lijkt Zemeckis zodanig geobsedeerd te zijn door techniek - en dan vooral door peformance capture animatie, liefst geprojecteerd in 3D - dat al de rest bijna irrelevant is geworden. ‘The Polar Express', ‘Beowulf' en nu ook deze ‘Christmas Carol', lijken dan ook niet zozeer speelfilms, als wel uit de hand gelopen showreels van de speciale effectenafdeling, zonder inhoud en zonder ziel. Films die niet werden gemaakt om een verhaal te vertellen, maar gewoon vanuit een jongensachtige prestatiedrang: "Kijk eens wat ik kan! Mooi, hè!" Waarvan akte. Geef Zemeckis een blue screen, een acteur in een spandex pakje vol stippen waar later de animatie overheen gelegd kan worden en een degelijke laptop, en hij is vertrokken. Alleen kunnen we het nu na drie artistieke flops op rij wel zeker zeggen: dat is allemaal niet genoeg. Tegen een flets scenario is immers geen digitaal kruid opgewassen.

Het probleem zit ‘m voor een groot deel al in de keuze van het bronmateriaal. Alle respect voor Charles Dickens en zijn kerstklassieker, maar eerlijk: zat u er, na meer dan honderd filmversies, nog op te wachten? Zelfs The Flintstones, Mr Magoo, Blackadder en The Muppets hebben al hun eigen variant op het verhaal gebracht. Er komt een punt waarop een verhaal gewoon óp is, en al na een half uur van Robert Zemeckis' futloze, angstvallig eerbiedige adaptatie werd het duidelijk dat dat punt al lang geleden bereikt werd. Jim Carrey speelt de hoofdrol (om nog maar te zwijgen van een flink deel van de bijrollen) als Ebenezer Scrooge, een vrekkige zakenman die kerstmis beschouwt als een dag verloren winst. Vanzelfsprekend wordt hij gehaat door iedereen, inclusief zijn familie, personeel, zakenpartners en toevallige voorbijgangers. Tot hij op kerstavond bezoek krijgt van drie geesten, die hem confronteren met zichzelf zoals hij vroeger was, zoals hij nu is en zoals het later met hem zal aflopen. De moraal: er is meer in het leven dan geld.

Die boodschap was relevant toen Dickens het verhaal schreef in 1843: de industriële revolutie had gezorgd voor een scherpe tegenstelling tussen rijk (de fabriekseigenaars) en arm (de arbeiders), waarbij menselijkheid het al snel moest afleggen tegen de winstmarge. ‘A Christmas Carol' was een aanklacht tegen het soort tomeloos kapitalisme dat ervoor zorgde dat de armenhuizen volliepen terwijl een kleine elite zich schaamteloos verrijkte. Zo zie je maar dat er op 160 jaar tijd nu ook weer niet zoveel verandert. Het probleem is wel dat die hele plot onderhand al zó dikwijls werd gebruikt, dat het haast onmogelijk is geworden om er nog iets zinvols aan toe te voegen of er een frisse draai aan te geven.

Zemeckis probeert dat dan ook niet: hij volgt het originele verhaal verrassend trouw op, inclusief archaïsch klinkende monologen over de spirit of christmas, waarin het belangrijker is om te geven dan om te krijgen, en uiteraard de haast ondraaglijk melige subplot rond Tiny Tim, het manke zoontje van een werknemer van Scrooge, dat zal sterven tenzij Scrooge zijn leven betert en eens diep in zijn buidel tast. Zemeckis presenteert ons dat alles zonder ook maar een zweempje ironie, met alle oprechtheid van een plechtige communicant die een stukje uit de bijbel moet voorlezen. Humor is dan ook ver te zoeken in deze ‘Christmas Carol' - Zemeckis heeft hier een opvallend sombere, duistere film gemaakt, die zich aan een slakkengangetje van de ene overbekende scène naar de andere sleept. Is dezelfde energieke, eindeloos vindingrijke en geestige regisseur die ons ‘Roger Rabbit' gaf echt verantwoordelijk voor dit lamlendig filmpje, dat al uitgeput lijkt nog voor hij goed en wel begonnen is?

Waar Zemeckis zich dan toch aan creatieve interpretatie waagt, loopt dat ook niet altijd goed af. The ghost of christmas past ziet er godbetert uit als een zwevend theelichtje en aan het einde wordt Scrooge plots verkleind tot de omvang van pakweg een muis, allicht om geen enkele andere reden dan om een bij de haren gesleurde actiescène in te kunnen lassen.

Maar dat alles is natuurlijk niet het punt van ‘A Christmas Carol'. Waar het de regisseur echt om te doen is, is zijn visuele trukendoos. In navolging van ‘Beowulf' heeft Zemeckis het hele ding alweer in performance capture gedraaid, zodat alle acteurs er uitzien als griezelige, bewegende wassen beelden met dode ogen, waarbij je kunt kiezen tussen een 2- en 3D versie. Niet dat die derde dimensie ooit al echt iets heeft kunnen toevoegen - een slechte film wordt niet plots boeiender omdat je de indruk hebt dat de sneeuw ergens tussen het scherm en je zeteltje invalt. Is het technisch allemaal goed gedaan? Ja, natuurlijk wel. Zemeckis laat de beschuldigend wijzende hand van the ghost of christmas yet to come het scherm uitpriemen en hij laat Scrooge regelmatig aan een rotvaart over Londen en omgeving vliegen om het publiek heel even de illusie van echte beweging te geven. Hen de illusie geven dat ze naar een degelijke film aan het kijken zijn, is echter nog wat anders.

Het is lastig om de acteurs te beoordelen in een dergelijke film, omdat minstens de helft van hun werk wordt beïnvloed (indien niet geheel overgenomen) door een computer. Zo "speelt" Gary Oldman hier niet alleen klerk Bob Cratchit, maar ook diens zoontje, de pakweg tienjarige Tiny Tim. Kun je dan zeggen dat de 41-jarige acteur een geloofwaardig kind neerzet? Of is acteerwerk al even onbelangrijk geworden als het script, in een filmuniversum waarin letterlijk àlles wordt ingezet op de visuele effecten, en de acteur gewoon het individu is dat toevallig in het performance capture-pak zit? Enfin, één ding dat ik wel kan zeggen: Jim Carrey laat zijn tongpunt-r rollen als de neten, maar weet zich voor het overige goddank in te houden als Scrooge. Dat had dus nog heel wat erger gekund.

Maar laat dat geen reden zijn om naar dit hoogtechnologisch staaltje zelfbevrediging te gaan kijken. Als ik naar de cinema ga, dan wil ik geen anderhalf uur naar techniek zitten staren, ik wil een film zien. Desnoods heel ouderwets, met analoge acteurs en een origineel verhaal, waarom niet?

Door Dennis Van Dessel 26/11/2009 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (6) van anderen of geef uw mening