Regie en scenario: Sophie Barthes
Met: Paul Giamatti, David Strathairn, Dina Korzun, Eimy Watson e.a.
101 min. / USA / 2009

Charlie Kaufman heeft zich sinds de late jaren negentig laten opmerken als één van de meest vernieuwende en fascinerende scenarioschrijvers in Amerika - ‘Being John Malkovich', ‘Adaptation' en vooral ‘Eternal Sunshine of the Spotless Mind' waren wonderlijke metafilms, die slimme dingen deden met verschillende realiteitsniveau's, maar die ook gewoon aangrijpend en grappig bleven. Kaufmans regiedebuut ‘Synecdoche, New York' was zo verwarrend en hermetisch dat het publiek afhaakte - ook al was er dan hier en daar een criticus die het een meesterwerk noemde. Maar hoe het ook zij, Kaufman heeft school gemaakt. En dat is nergens duidelijker te merken dan in ‘Cold Souls' van Franse regisseur Sophie Barthes. Met een premisse die zich laat omschrijven als ‘Being Paul Giamatti' kondigde ‘Cold Souls' zich aan als een hipper dan hippe tragikomedie over de pijn van het acteur-zijn, en bovenal over de last die elke mens tussen zijn twee oren met zich meedraagt. Helaas, het heeft niet mogen zijn. Barthes neemt een geweldig uitgangspunt en maakt er vervolgens een lusteloze film van, die zich aan een slakkengangetje van het ene non-event naar het andere sleept.

Paul Giamatti speelt een fictieve versie van zichzelf, en haalt daarvoor zijn gekende sad sack-tronie nog eens boven (een tronie die u met veel betere resultaten kunt bewonderen in ‘American Splendor' en vooral ‘Sideways'). Hij zit middenin de repetities van een productie van ‘Oom Vanya', maar echt vlotjes loopt dat niet. Hij twijfelt aan zichzelf als acteur, en ook thuis is hij niet bepaald het zonnetje in huis. Dan leest hij een artikel over een bedrijf dat je ziel verwijdert en stockeert - "het leven is veel gemakkelijker zonder ziel", beweert dokter Flintstein (David Strathairn). "De ziel houdt ons tegen om te bereiken wat we willen bereiken, omdat we hem constant moeten meesleuren als een zware last. Dus waarom doen we hem niet gewoon weg?" Na enig aarzelen besluit Giamatti de procedure te laten uitvoeren, maar ook een zielloos leven is niet echt voor hem weggelegd. Uiteindelijk krijgt hij dan maar een andere ziel geïnjecteerd - één van een Russische dichter - wat een tijdlang werkt. Tot Giamatti er achter komt dat een bende smokkelaars er vandoor is met zijn originele ziel.

Geef toe, het idee klinkt Kaufmanesk, hoewel Sophie Barthes talloze andere invloeden heeft aangehaald, inclusief namen die heel wat beter klinken in de oren van de gemiddelde Franse filmliefhebber, zoals Woody Allen, Frederico Fellini, Buñuel en natuurlijk ook Gogol, die het boek ‘Dode Zielen' schreef. Die roman was een satire op de schaamteloze mensenhandel in Serven die er plaatsvond in Rusland voor 1861. Als we er van uitgaan dat de menselijkheid van een mens in zijn ziel zit - en Barthes gaat daar van uit - en we weten dat er in ‘Cold Souls' een Russische illegale handel in zielen opduikt, dan is de link met het boek snel gelegd. Eén die meteen aangeeft dat Barthes niet gespeend is van wat je met een vriendelijk woord "ambitie" zou kunnen noemen. En met een iets minder vriendelijk woord "pretentie".

Maar natuurlijk heeft de regisseur hier niet dezelfde satirische doelwitten als Gogol in zijn tijd. Waar het haar voornamelijk om te doen is, lijkt mij, is een commentaar op de manier waarop mensen zingeving zoeken op alle verkeerde plekken. De tijd dat een dokter er simpelweg was om gebroken botten te helen en verkoudheden te genezen, is voorbij - de medische wetenschap wordt tegenwoordig maar al te vaak gebruikt om psychologische problemen op te lossen. Huisartsen moeten hun patiënten uit een depressie sleuren en wanneer het allemaal iets minder klinisch van aard is, zijn er nog altijd plastisch chirurgen om mensen te helpen met hun zelfbeeld. We lopen er allemaal steeds treuriger bij, en de medische wereld is één plek waar we gaan aankloppen om geholpen te worden. Barthes trekt die lijn door tot aan een extreem punt: een dokter die je ziel wegneemt om het allemaal toch maar draaglijker te maken. (Een mens zou kunnen opmerken dat die premisse niet zo gek ver verwijderd is van die van ‘Eternal Sunshine', waarin de personages naar een dokter gingen om hun slechte herinneringen te verwijderen, maar ik geloof niet dat Barthes die opmerking op prijs zou stellen.)

Niettemin kun je met die thematiek heel wat aanvangen - een surrealistische komedie misschien, of juist een aangrijpend drama over mensen die willen ontsnappen aan zichzelf. Het kàn allemaal, maar wat Barthes er mee aanvangt, is helaas vis noch vlees. De grappige scènes zijn op één hand te tellen - er valt een beetje te grinniken wanneer Giamatti geaffronteerd vaststelt dat zijn ziel lijkt op een kikkererwt - maar de stijl van Barthes is zo afstandelijk dat ook een echte emotionele link onmogelijk is. Je kunt houden van Charlie Kaufman of niet, maar niemand kan ontkennen dat hij iets voelde voor de mensen waar hij over schreef. Hij zag zijn personages graag en zorgde er voor dat ook wij ze graag gingen zien. Barthes, daarentegen, behandelt de figuren in ‘Cold Souls' min of meer als labratten in het één of ander experiment: ze observeert koeltjes, meer niet. Het gevolg is dat het ons maar weinig kan schelen wat er met hen gebeurt - zelfs met Giamatti, hoewel die (min of meer) zichzelf speelt.

En zo krijg je dus een slome film, die veel langer lijkt te duren dan hij eigenlijk is. Barthes had slimme knipoogjes naar de andere films van Giamatti kunnen geven, maar nee. Ze had van de Russische smokkelaars óf komische, óf dreigende figuren kunnen maken, meer nee (ze komen in de praktijk eerder over als irritante zakenmannen). Ze had de relatie tussen Giamatti en zijn vrouw Claire (Emily Watson) kunnen uitdiepen, maar nee (wat Watson precies komt doen in de anderhalve scène die ze heeft in de film, is mij een raadsel).  Ze had zich meer kunnen concentreren op de charlatanekse eigenschappen van Dr. Flintstein, maar nee - die kerel laat zich in met criminelen, maar dat blijkt verder niet echt een probleem te zijn. Ze had zelfs volop voor het surrealisme kunnen kiezen, door "binnenin" de ziel van Giamatti te gaan (net zoals ‘Being John Malkovich' in het hoofd van Malkovich kroop) maar nee. Wat krijgen we wél? Giamatti is slecht gezind. Sloft moedeloos door New York en Rusland. Zoekt zijn ziel. Sloft terug naar huis. Barthes had zoveel kansen, maar slaagt er niet in om haar film wat pit, wat drive mee te geven. Zoals ze dat in het schone Antwerpen zeggen: ‘Cold Souls' had wat meer peper in z'n gat kunnen gebruiken.

Charlie Kaufman is blijkbaar nog niet bezig aan iets nieuws na ‘Synecdoche, New York'. Jammer. Na ‘Cold Souls' had ik eigenlijk nog wel eens zin in the real thing.

Door Dennis Van Dessel 13/10/2009 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

  Dit artikel heeft nog geen reacties. Klik hier om uw mening te geven.