Regie: Jon Amiel
Scenario: John Collee
Met: Paul Bettany, Jennifer Connelly, Martha West, Benedict Cumberbatch, Toby Jones e.a.
108 min. / USA / 2009

Met de 150ste verjaardag van zijn werk ‘On the Origin of Species' heeft Charles Darwin anno 2009 wellicht nog nooit zo in de belangstelling gestaan als nu. In 1859 werd zijn evolutietheorie door velen afgedaan als godslastering, terwijl nu, nu we zoveel rationeler zijn geworden en de dogma's van extreme religie in de moderne westerse wereld geen gewicht meer hebben... zijn evolutietheorie nog steeds door velen wordt afgedaan als godslastering. De wereldpers biedt al een heel jaar profielen van Darwin, heeft er ons allemaal nog eens aan herinnerd wat de man nu eigenlijk zei in zijn bekendste werk (wat nog wat ingewikkelder ligt dan gewoon "de mens stamt af van de apen") en bovenal werd er gefocust op de voortdurende controverse, vooral in leven gehouden door mensen die nog steeds willen geloven dat het leven op aarde begon met twee naakte geliefden en een pratende slang in een tuin. Een biopic over Darwin was een logische stap, maar stel je voor: ondanks de aanwezigheid van zeer bankable acteurs als Paul Bettany en Jennifer Connelly, heeft ‘Creation' nog steeds geen Amerikaanse verdeler gevonden - men is blijkbaar te bang voor de backlash van religieus rechts.

En dat terwijl die weirdos eigenlijk maar weinig te vrezen hebben van ‘Creation', een conventioneel, überklassiek romantisch drama dat nergens buiten de lijntjes van het genre kleurt. Regisseur Jon Amiel gebruikt de ontstaansgeschiedenis van ‘On the Origin of Species' louter als achtergrond voor een melodrama over een koppel dat een kind verliest - dat de man in dat koppel gaandeweg een werk schreef dat de relatie tussen kerk en wetenschap voor altijd zou veranderen en een fundamentele verschuiving zou veroorzaken in de denkwijzen van de westerse mens, is een punt dat af en toe wordt aangehaald, tussen de huilbuien door.

Bettany speelt Charles Darwin, die zich anno 1858 heeft opgesloten in zijn landhuis, waar hij ligt te verkommeren van verdriet om zijn jong gestorven dochter Annie (Martha West). Darwin geeft zichzelf de schuld van haar dood, en hoewel ze het nooit hardop zal zeggen, merken we dat zijn vrouw Emma (Connelly, ook in het echte leven Bettany's partner) stiekem hetzelfde denkt. Darwins collega's en vrienden Hooker (Benedict Cumberbatch) en Huxley (Toby Jones in een piepklein bijrolletje) proberen hem te overhalen om eindelijk het werk te schrijven waarvoor hij al twintig jaar research aan het doen is - een werk dat, zoals Huxley het uitdrukt, "eindelijk de wereld zal verlossen van die oude tiran, God". Het schrijf- en rouwproces worden voor Darwin na een tijdje zo goed als inwisselbaar, maar hij blijft zitten met het probleem dat Emma diepgelovig is, en zich aan God vastklampt om zich over de dood van Annie heen te zetten - wat zal het voor haar, en voor hun huwelijk betekenen als hij nu een boek schrijft waarin hij God de doodsteek geeft?

Er zijn niet veel films die zoveel kansen krijgen en vervolgens laten liggen als ‘Creation'. Jon Amiel had kunnen focussen op het conflict tussen man en vrouw, gelovig en ongelovig. Hij had de controverse kunnen tonen die ontstond toen ‘On the Origin of Species' uiteindelijk werd gepubliceerd, om op die manier parallellen te trekken met de manier waarop die zelfde discussie nu nog wordt gevoerd. Hij had zelfs terug kunnen keren naar Darwins reizen, waar hij de observaties deed die leidden tot zijn theorieën (in alle eerlijkheid worden enkele flash-back wel degelijk aan die reizen gewijd, maar die zijn kort en oppervlakkig). Al die benaderingen hadden interessante films kunnen opleveren, maar wat doet Amiel? Hij reduceert heel dat boek tot een soort wraakactie - Darwin die God een loer wilt draaien omdat die zijn dochtertje heeft laten sterven.

In de praktijk komt ‘Creation' neer op een nogal voor de hand liggend melodrama vol woeste huilbuien en acteurs die hun meest getormenteerde gezicht mogen trekken. Amiel probeert met man en macht om het schrijven van ‘On the Origin of Species' volledig te linken aan het privéleven van Darwin, waarmee hij suggereert dat wetenschappelijke nieuwsgierigheid of een wens om de menselijke kennis te vergroten er eigenlijk maar weinig mee te maken hadden - waar het echt over ging, was zijn persoonlijke twijfel over het bestaan van God, en zijn verdriet om zijn kind. Da's erg handig samengevat om te passen binnen een filmstructuur, maar ook gruwelijk simplistisch.

Niet dat ‘Creation' slecht gemaakt zou zijn, wel in tegendeel. De beeldvoering is, net als alles in de film, oerklassiek maar keurig afgeborsteld, met proper gekadreerde shots, bescheiden camerabewegingen die nergens de aandacht op zichzelf vestigen en een kleurenpalet met overwegend aardekleuren, afgewisseld met meer blauw voor de flash-backs. Flash-backs die overigens ook worden aangeduid door de haarlijn van Paul Bettany, die lijkt te komen en gaan als de rijzende zee.

Bettany speelt een knappe rol als Darwin - hij krijgt regelmatig monologen voor de kiezen in ronkende, 19de eeuwse zinsconstructies die nog geen lachertje kunnen zijn geweest om geloofwaardig uit z'n strot te krijgen, maar hij weet er verrassend goed weg mee. De felle emoties die eigen zijn aan de rol - zo moet hij zich af en toe boos maken op zijn dode dochter wanneer die iets tegen hem zegt dat hij niet graag heeft - leveren ontzettend veel gevaar voor melodramatische uitschuivers, maar Bettany levert een erg gecontroleerde prestatie af. Jennifer Connelly doet het niet slecht als Emma, maar heeft een deprimerend klein rolletje als gelovige huisvrouw die ter elfder ure (fluister het) toch haar man steunt in zijn werk. Haar Brits accent zit even goed als haar corset, maar ze blijft een schaduwachtig personage, dat volledig ten dienste staat van Darwin zelf. Benedict Cumberbatch is oké als Hooker en de geweldige Toby Jones mag hier helaas maar in één scène zijn gezicht laten zien - maar wat een genot om naar die scène te kijken.

Pathos alom dus, maar wat een boeiend en relevant verhaal had kunnen zijn over een man die de wereld zo fundamenteel veranderde dat er nog steeds ruzie over wordt gemaakt, eindigt als een melodrama van dertien in een dozijn. Een knap gefilmd en geacteerd dozijn, maar niettemin.

Door Dennis Van Dessel 08/10/2009 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

  Dit artikel heeft nog geen reacties. Klik hier om uw mening te geven.