Regie: Jacques Audiard
Scenario: Jacques Audiard, Thomas Bidegain
Met : Tahar Rahim, Niels Arestrup, Adel Bencherif, Hichem Yacoubi e.a.
150 min. / F / 2009

De kans lijkt me klein dat de naam Jacques Audiard bij de meeste mensen meteen een even luide bel doet rinkelen als pakweg Steven Spielberg of Quentin Tarantino, maar toch heeft de Franse traagfilmer (één prent om de 5 jaar is blijkbaar genoeg voor meneer) zichzelf langzaam maar zeker een weg naar de European arthouse-hemel gewerkt. Voornaamste verantwoordelijke daarvoor was zijn vorige prent, het mooie ‘De Battre Mon Coeur s'est Arrêté', waarmee hij zich internationaal sterk liet opmerken. En nu, na een relatief korte vier jaar pauze, is Audiard terug met ‘Un Prophète', die meteen de Speciale Prijs van de Jury mocht oppikken in Cannes. In Frankrijk loopt het blijkbaar storm voor ‘Un Prophète', bij ons iets minder. Ter illustratie: ik zag de film in een vrijwel lege zaal, en moest achteraf bij het buitengaan opmerken dat een alarmerend percentage van het tiental aanwezige toeschouwers zich door hun vergevorderde leeftijd of een niet nader te bepalen aandoening met krukken moest voortbewegen. Geen goed teken voor een film die nochtans beter verdient.

Het verhaal draait rond Malik (Tahar Rahim), een 19-jarige Franse Marokkaan die voor zes jaar de nor in draait. Wat hij precies heeft gedaan om dat te verdienen, blijft nogal vaag - we horen in een flits dat hij een politieagent zou hebben neergestoken, maar verder dan dat gaat het niet. Het is wel duidelijk dat hij als een absoluut groentje de gevangenis binnenkomt. Een onhandige poging om geld binnen te smokkelen mislukt, hij heeft geen vrienden of familie in de buitenwereld en weet niet wat hij moet verwachten van zijn leven in de cel. Wanneer César Luciani (Niels Arestrup), de chef van de Corsicaanse maffia en bijgevolg de grote patron van de bajes, hem vraagt om een verklikker te vermoorden, kan Malik niet weigeren. (De woorden "jij vermoordt hem of ik vermoord jou" zijn een tamelijk goede motivatie.) Met die eerste moord verdient hij zijn strepen en vanaf dan begint hij aan een ontzagwekkend tempo bij te leren: hij wint het vertrouwen van Luciani, maar werkt zich ook in de gunst van een Arabische bende. Al gauw regelt hij vanuit de bak moordaanslagen en een lucratieve drugshandel.

Dat verhaal blinkt op zichzelf niet uit door z'n originaliteit. Zoals eerder met ‘De Battre Mon Coeur s'est Arrêté', legt Audiard zichzelf de beperkingen van een genrefilm op, om dan te kijken of hij binnen die beperkingen een aantal interessante variaties kan aanbrengen. Hier krijgen we de plot van een klassieke gevangenisfilm: het bildungsverhaal van een jongen die als een kleine crimineel de nor ingaat, en er als een grote weer buitenkomt. Op zichzelf spring je daar niet ver mee, maar Audiard weet de clichés van het genre wonderwel te ontwijken. Geen verkrachtingen onder de douche, geen sadistische bewakers of rellen, maar wel een opvallend overtuigende schets van het leven in een gevangenis. ‘Un Prophète' is op zijn best wanneer hij zich toelegt op zijn rol als milieuschets: we zien hoe drugs wordt binnengesmokkeld via het bezoek, hoe je een scheermesje in je mond kunt verstoppen (pijnlijke bedoening, dat), hoe omgekochte cipiers gebruikt worden door machtige gevangenen en ga zo maar door. Op die momenten weet Audiard een perfecte toon te vinden, die steeds realistisch is, zonder nodeloos sensatiebelust te zijn. We gelóven de film. ‘Un Prophète' heeft een aanzienlijke street credibility.

Hij heeft ook een fantastisch centraal personage. Malik komt de gevangenis binnen als een soort van blanco canvas. We weten zo goed als niets van hem, wat Audiard toestaat om vanaf dat moment, zonder flash-backs of monologen over vroeger, dat personage van de grond af op te bouwen. Malik bestaat voor de kijker eigenlijk alleen in de context van zijn gevangenschap - hij ontwikkelt zich voor onze ogen tot een volwaardig persoon. Tahar Rahim levert een intense prestatie af. Buiten een enkele tv-rol had hij nog niets gedaan voor ‘Un Prophète', maar hij draagt de film moeiteloos, met een vertolking die nergens over de top gaat of om aandacht schreeuwt.

Zo lang Audiard zichzelf beperkt tot die realistische stijl, zit alles dus wel snor. Het is wanneer hij dat realisme opzij schuift dat hij het moeilijker krijgt. Hier en daar voegt hij een fantasie-element toe dat niet echt werkt. Zo wordt Malik na zijn eerste moord regelmatig bezocht door het spook van zijn slachtoffer - waarschijnlijk bedoeld als een poëtische toets, maar het vloekt pijnlijk met de rest van de film. Ook de scène waarin de titel wordt verklaard ("Pas op, je gaat een dier aanrijden!") werkt niet echt. Voor het overgrote deel van de film heb je het overtuigende idee dat je naar het echte leven aan het kijken bent, maar op die momenten voel je de filmmaker te duidelijk ingrijpen met gestileerde elementen die eigenlijk sowieso niet echt nodig zijn.

Bovendien durft het scenario hier en daar nog wel eens lichtjes verwarrend te zijn. Wie na één keer kijken precies kan uitleggen hoe de Siciliaanse maffia de Italianen nu een kloot wilde afdraaien, en hoe dat nu precies allemaal werkte met die wagens vol drugs die 15 km achter elkaar rijden, is slimmer dan ik. Niet dat die details uiteindelijk zo belangrijk zijn. Het echte punt dat Audiard er mee wil duidelijk maken, is simpelweg dat Malik zichzelf opwerkt van kleine garnaal tot geslepen gangster. Wat meteen ook een onrechtstreeks commentaar is op het rechtssysteem, niet alleen in Frankrijk maar bij uitbreiding overal: ook al leert Malik dan lezen en schrijven in de gevangenis, behaalt hij er zijn diploma secundair onderwijs en leert hij er een stiel, van rehabilitatie is geen sprake. Het is zelfs nooit een optie dat hij na zijn gevangenisstraf een eerlijk leven zal gaan leiden. Hij wordt enkel een grotere crimineel: slimmer, machtiger, met een hoop connecties die hij daarvoor niet had. Audiard vervalt niet in populistische sloganeske cinema ("zie eens hoe rot ons gevangenissysteem is!"), maar zijn scenario roept wel automatisch vragen op over hoe zinvol dat systeem eigenlijk is, zonder te pretenderen pasklare antwoorden te hebben.

Audiard filmt dat alles op een energieke manier (check de manier waarop hij in- en uitfadet tijdens de openingsscène!) die goddank nooit vervalt in typische cinéma vérité-camerazwaaierij. Billy Wilder zou naar het schijnt ooit gezegd hebben: "Put the camera out of focus. I want to win the Oscar for best foreign film", maar die ergerlijke neiging van films die zichzelf een artistiek cachet willen geven om toch maar ruw te filmen, ten koste van duidelijkheid, wordt hier vermeden.

Het realisme van de milieuschets, de schitterende acteerprestaties (ook Niels Arestrup mag er zijn als vunzige Siciliaanse Don) en de strakke visuele stijl zorgen ervoor dat de 150 minuten die ‘Un Prophète' duurt, behoorlijk snel voorbij flitsen. Ja, de film heeft een aantal mankementen, maar in dit geval wegen die niet op tegen het genoegen om na een lange zomer vol blockbusters eindelijk nog eens iets met inhoud te zien.  

Door Dennis Van Dessel 31/08/2009 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (5) van anderen of geef uw mening