Basic film bespreking Digg* filmbespreking

Basic

Regie: John McTiernan
Scenario: James Vanderbilt
Met: John Travolta, Connie Nielsen, Samuel L. Jackson, Timothy Daly, Giovanni Ribisi, Brian Van Holt, Taye Diggs e.a.
98 min. / USA-CN / 12 jaar / 2003

De carrière van John McTiernan heeft al betere tijden gekend: de regisseur van 'Die Hard' en 'The Hunt For Red October' werd door zowat de hele wereld uitgelachen voor zijn bespottelijke remake van 'Rollerball', en ook 'Basic' wordt nu niet bepaald gezien als de beste film van het jaar. De man die ooit de actiefilm heruitvond, samen met Bruce Willis, lijkt het op de een of andere manier verloren te zijn – noem het zijn filmisch inzicht, zijn instinct of zijn mojo. In ieder geval, McTiernans laatste projecten waren dweilen. In een poging om ditmaal wél nog eens een hit te scoren, verzamelde hij bekende, zij het niet altijd even betrouwbare namen als John Travolta en Samuel L. Jackson, maar het mocht niet baten – deze ingewikkelde, onovertuigende thriller werd een zoveelste flop op rij.

'Basic' speelt zich af op een Amerikaanse legerbasis in Panama, nabij het kanaal. Sergeant West (Jackson), de hardste, schofterigste, brutaalste onderofficier die ze hebben, gaat samen met zes van zijn mannen op oefening in de broesse. Zeventien uur later worden er slechts twee van hen gered. De anderen zijn dood of spoorloos verdwenen.

In een poging te weten te komen wat er gebeurd is, haalt één van de hogere officieren, Styles (Timothy Daly), er zijn oude vriend Hardy (Travolta) bij, een agent van de drugbrigade die tijdelijk geschorst is op verdenking van corruptie en een drankprobleem heeft. Hardy is zelf een ex-soldaat, die praktisch van de basis werd weggepest door sergeant West en dan ook perfect begrijpt waarom iemand hem zou willen vermoorden. Hij wordt geholpen in zijn onderzoek door Connie Nielsen als Osborne, de excuustruus van dienst.

Het begint allemaal tamelijk leuk. Travolta amuseert zich overduidelijk in zijn rol, en gaat vrolijk even ver over de top als het scenario – hij declameert zijn teksten met een theatrale flair, en lijkt continu in beweging te zijn, of hij nu wijdse armbewegingen maakt of door de sets beent alsof hij z’n laatste trein moet halen. Dit is één van de meest energieke vertolkingen die hij in lange tijd heeft gegeven, alsof hij voortdurend stijf staat van de cafeïne. Het feit dat Travolta voor deze rol behoorlijk wat gewicht heeft verloren zal ook wel helpen.

Ik kon ook de dialogen tussen Travolta en Nielsen wel waarderen – er zitten regels tekst tussen die klinken als een bel, zoals: “Ik ben nog een beetje dronken van vanochtend, dus als ik probeer je te versieren, moet je niet beledigd zijn.” Ja, het is erover, maar het past wel in de stijl van de film.

Tot zover het goeie nieuws. Het slechte nieuws is dat Samuel L. Jackson routinematig zijn nummertje van harde militair opvoert (zie ook 'Rules Of Engagement'), waarbij hij ons niets geeft dat we niet eerder van hem hebben gezien. En dat ook Connie Nielsen zich onzeker lijkt te voelen in haar rol – als vrouw in het leger zou ze een natuurlijke autoriteit moeten uitstralen, maar Nielsens rol als bad cop tijdens een ondervraging, is eerder lachwekkend dan autoritair.

'Basic' is één van die thrillers die de éne plotwending bovenop de andere stapelt, in voortdurende pogingen om het publiek te overtuigen van z’n eigen intelligentie. Sinds 'Wild Things' heb ik geen film meer gezien die zo snel en zo vaak van richting veranderde, en met zo weinig succes. We krijgen vier verschillende versies van de feiten te horen, en elke keer dat er een nieuwe versie beschikbaar wordt, komt de vorige te vervallen. Alsof je de krant leest, maar met elke nieuwe editie blijkt dat de vorige geen enkel belang had omdat er geen woord van waar was.

Dat soort van plotwendingen kunnen wérken in een film, wanneer ze logisch zijn, wanneer je de film een tweede keer kunt bekijken en de finale uitleg van het verhaal als onontkoombaar naar voren komt (kijk maar naar 'The Sixth Sense'). In dit geval, daarentegen, wordt het telkens opnieuw heruitvinden van wat de waarheid is, gereduceerd tot enkel een gimmick die al lang is opgebruikt voor de film ten einde is. McTiernan had deze film twee plottwists eerder kunnen beëindigen, óf hij had nog eens een uur kunnen doorgaan, zonder dat het enig verschil had uitgemaakt voor de zinnigheid of onzinnigheid van het verhaal. Wat de uiteindelijke waarheid van de film blijkt te zijn, is volslagen willekeur van de scenarist. Het is niet de waarheid omdat dat noodzakelijk volgt uit wat we eerder gezien hadden, maar enkel omdat de schrijver en regisseur op dat punt besloten hadden dat het nu wel genoeg was geweest en het hierbij te houden.

Een dergelijk scenario is vrijwel onmogelijk in elkaar te steken zonder dat er enorme plotgaten ontstaan, en hoewel het na een eerste visie nauwelijks mogelijk is om ergens zeker van te zijn, lijkt het mij dat die gaten hier talrijk en diep zijn. Het meest voor de hand liggende is het feit dat een blanke soldaat er in deze film erin slaagt om de identiteit van een zwarte over te nemen, zonder dat iemand dat doorheeft. Faut le faire.

Een hele tijd lang heb je nog zin om mee te spelen, om als toeschouwer actief mee te zoeken naar wie het gedaan heeft en waarom. Maar hoe langer hoe meer wordt het duidelijk dat het antwoord irrelevant is – het is gewoon een zoveelste scenario, de afloop had net zo goed vollledig anders kunnen zijn. Het is niet dat dit een mysterie zonder oplossing is, maar dat dit een mysterie is waarvan de oplossing er niet toe doet. Het is geen toeval dat veel van de dialogen waarin het verhaal wordt opgehelderd, plaatsvinden zonder dat we de acteurs van dichtbij zien. We krijgen de uitleg als voice-over bij een flash-back, of we zien de personages enkel als zwarte stipjes over de straat of een landingsbaan lopen in een wijd shot. Die techniek laat filmmakers toe om achteraf, tijdens de post-productie, stukken verklarende dialoog toe te voegen zonder effectief opnieuw te moeten gaan filmen. Je stopt de acteurs in een geluidsstudio en je laat ze de extra dialoog voorlezen, je zet die teksten over beelden waarin het niet opvalt, et voilà. Die techniek wordt wel vaker toegepast door wanhopige regisseurs die enige samenhang in hun film willen stoppen.

Komt daar nog bij dat de visuele stijl van 'Basic', zeer tegen de gewoonte van McTiernan in, behoorlijk te wensen overlaat. De hele film speelt zich af tijdens een orkaan, en het bliksemt blijkbaar zo hard dat het scherm elke drie seconden fel wit oplicht. In essentie zit je dus tijdens elke scène die in open lucht plaatsvindt, naar een stroboscoopeffect te kijken, wat behoorlijk op de zenuwen gaat werken én de grootste nachtmerrie van elke epilepticus moet zijn.

Misschien heeft McTiernan nog wel een goeie film in zich, en misschien is Samuel L. Jackson echt nog wel in staat tot een verrassende acteerprestatie, maar hier zult u geen van beide aantreffen. Dan nog liever 'Wild Things', daarin kregen we tenminste nog Denise Richards die amandel-hockey speelde met Neve Campbell.

http://www.sonypictures.com/movies/basic/

Door Dennis Van Dessel 19/09/2003 - categorie : movie -