Regie: Ken Loach
Scenario: Paul Laverty
Met: Kierston Wareing, Juliet Ellis, Leslaw Zurek, Joe Siffleet e.a.
97 min. / UK / 2007

In een carrière die onderhand al zo'n veertig jaar meegaat, is het opvallend dat Ken Loach nooit zonder onderwerpen is gevallen waar hij zich kwaad over kan maken. Misschien is het daarom dat de man nog zo kwiek is voor zijn leeftijd: een fatsoenlijke dosis morele woede van tijd tot tijd houdt de geest jong. Of het nu het conflict tussen de Britten en de Ieren is (‘Hidden Agenda', ‘The Wind That Shakes the Barley'), het lot van alleenstaande moeders (‘Ladybird Ladybird') of Engelse arbeiders (‘Riff-Raff'), Loach heeft altijd al de gave gehad om sociale wantoestanden in zijn eigen land passioneel aan te klagen, zonder daarom zijn gevoel voor cinema te verliezen. Nadat hij een uitstapje maakte naar het historisch drama met ‘The Wind That Shakes the Barley' (zo af en toe heeft die mens dat al eens nodig, zo blijkt, getuige daarvan ook het schitterende ‘Land and Freedom'), keert Loach weer naar zijn thuisbasis terug met ‘It's a Free World'. Een onguur en grauw Londen vormt eens te meer de setting voor een geëngageerd drama met (het zal een knappe zijn die dat kan ontkennen) een duidelijke linkse politieke voorkeur.

Nieuwkomer Kierston Wareing speelt Angie, een alleenstaande moeder die voor een Londens rekruteringsbureau werkt, tot ze wordt ontslagen omdat ze de avances van een mannelijke chef afslaat. Gefrustreerd en nog geen klein beetje pissig, besluit ze samen met haar vriendin Rose (Juliet Ellis) haar eigen arbeidsbureau op te starten. Aanvankelijk is het de bedoeling dat alles legaal gebeurt: Angie en Rose leveren ongeschoolde arbeiders aan fabrieken die dagwerkers nodig hebben en krijgen in ruil een deel van hun loon. Maar al snel maken de twee dames een simpel rekensommetje, en komen ze er achter dat er veel meer geld valt te verdienen aan illegale arbeiders. Reken maar uit: je moet er geen belastingen op betalen, ze hoeven niet verzekerd te worden en je kunt ze eender welke rotjob geven aan eender welk hongerloontje - naar wie zullen ze lopen om te klagen? Het duurt dan ook niet lang voordat Angie vluchtelingen uit het Midden-Oosten en kansarmen uit Oost-Europa met onuitspreekbare namen in haar bestelwagentjes laat proppen om hen te verschepen naar mistroostige fabrieken waar ze miserabel werk mogen verrichten in de hoop er ooit een beetje geld voor te zien.

Het is niet verrassend dat Ken Loach een film maakt over dit thema; wat wél eigenaardig is, is dat de regisseur misschien voor de eerste keer niet de kant van de slachtoffers kiest, maar wel dat van degene die hen uitbuit. In plaats van het lot te illustreren van de arbeiders, gaat hij ditmaal voor het perspectief van de mensenhandelaar. Angie is dan ook één van de meest ambigue personages die hij in lange tijd heeft opgevoerd. Enerzijds is ze een bitch eerste klas, die alle moraliteit gaandeweg laat vallen in haar streven naar meer geld en meer sociaal succes. Ze blaft haar werknemers af en buit hen zelfs seksueel uit. (Loach is overigens bij mijn weten de eerste filmmaker die durft te suggereren dat dit soort van uitbuiting beide richtingen uit kan gaan, wat een gewaagde zet is. Let's face it, wie zou er niet op z'n minst eens glimlachen als een man zei dat hij misbruikt werd? En tóch kan dat.) Maar anderzijds maakt de regisseur ook duidelijk dat Angie zelf een slachtoffer is - een alleenstaande moeder die zonder werk komt te vallen omdat ze het niet graag had dat haar baas aan haar kont zat. De grote schuldige, lijkt Loach te willen zeggen, is het systeem dat ervoor zorgt dat het veel lovender is om de dingen illegaal aan te pakken dan legaal. De verleiding om de regels te breken is enorm - je kunt er immers veel mee verdienen en de pakkans is quasi nihil.

Op een paar uitzonderingen na, heeft Loach altijd al graag met onbekende acteurs gewerkt, en Kierston Wareing is geen uitzondering. ‘It's a Free World' is de potige dame haar filmdebuut en meteen krijgt ze de kans om een hele prent op haar indrukwekkende schouders te dragen. Met een robuuste fysiek (wat veronderstel ik een politiek correcte manier is om te zeggen dat ze dikke tetten heeft) en een uitdagende, haast arrogante manier van doen, weet ze een perfecte Angie neer te zetten. Wareing weet van haar personage iemand te maken die duidelijk al zó veel tegenslagen en vernederingen heeft moeten slikken, dat ze nu vastbesloten is om alle anderen voor te zijn. Desnoods bijt ze zelfs in de hand die haar voedt, omdat ze er van uitgaat dat die haar toch op een bepaald moment zal proberen te slaan. Wareings vertolking weet de kwetsbaarheid onder het staalharde uiterlijk te suggereren, wat nog geen sinecure is.

Gezien de zware sociale thema's die Loach keer op keer aansnijdt, verplicht hij zichzelf ook elke keer opnieuw om een vage scheidingslijn tussen filmisch drama en openlijke didactiek te blijven bewandelen. Loach is een man met een boodschap (meer dan één zelfs), maar boodschap of niet, er is nooit een excuus om met het vingertje te staan zwaaien.  Hoe goed ze verder ook zijn, in het grootste deel van z'n films lijkt Loach naar het einde toe bang te worden dat zijn standpunt niet honderd procent duidelijk is, waardoor hij een scène inlast waarin hij het nog eens even expliciet uitlegt. ‘The Wind That Shakes the Barley' had daar verleden jaar ook onder te lijden: een uitstekend eerste anderhalf uur, gevolgd door een segment van zo'n tien à vijftien minuten waarin de regisseur op z'n preekgestoelte kroop om de hele politieke inhoud van de film eventjes van naadje tot draadje uit de doeken te doen, wat het tempo ervan niet echt hielp. En hier krijg je min of meer hetzelfde syndroom: tijdens het eerste uur zie je een sterk drama met geloofwaardige motivaties voor de personages. Maar daarna begint Loach toch weer te drammen.

Onder het motto "better safe than sorry" legt hij de clou van zijn verhaal er nog eens dubbel en dik bovenop. Zo wordt Angie's vriendin Rose steeds meer gebruikt als een vertegenwoordiger van het geweten dat Angie zelf heeft verloochend. Op den duur lijkt ze nauwelijks nog een onafhankelijk personage, maar eerder een gemakzuchtig excuus voor Loach en zijn scenarist Paul Laverty om regelmatig dingen te zeggen als: "Angie, wat je nu doet is verkeerd, wànt..." Gevolgd door de gepaste uitleg. Ook een sequens aan het einde van de film, waarin het verhaal plots een verrassende wending in de richting van een thriller neemt, lijkt er aan de haren bijgesleurd. Die scènes dienen een punt hoor, daar niet van - alleen dienen ze veel te duidelijk een thematisch punt, zonder dat ze op een natuurlijke manier in het verhaal passen.

Een Loach grand cru is dit dus niet, maar dat neemt niet weg dat er hier knappe dingen te zien zijn. Loach weet immers nog steeds een paar bijzonder knappe scènes in elkaar te boksen (Angie die haar arbeiders verdeelt, het is fascinerend in z'n mensonwaardigheid), en Kierston Wareing levert een prestatie die me alvast doet hopen op een lange carrière. Als Loach z'n personages nu maar eens wat meer vertrouwd had om voor zichzelf te spreken.

Door Dennis Van Dessel 18/01/2008 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (3) van anderen of geef uw mening