Regie en scenario: Catherine Breillat
Met: Anaïs Reboux, Roxane Mesquida, Libero De Rienzo, Arsinée Khanjian e.a.
86 min. / F / 16 jaar

De jeugd van tegenwoordig gaat finaal naar de verdommenis. Je hoort het overal zeggen door Dany Verstraetens allerhande: ze roken meer, ze drinken meer, ze nemen meer drugs en ze beginnen ook steeds vroeger aan seks. Voor die eerste drie probeert men te pas en te onpas al eens een film te beschuldigen: 'Trainspotting' werd in zijn tijd beschuldigd van het promoten van druggebruik, en 'Titanic', of all movies, kreeg de “Hack-ademy award” in Amerika omdat tabaksconsumptie erin wordt aangeprezen.

Maar één ding waar je onze filmmakers niet op kunt terechtwijzen, is het promoten van seks. Want meer dan ooit is seks de laatste jaren in elke film die zichzelf serieus neemt, verworden tot een absolute kloteklus (m’excuse le mot), die meer met pijn, angst en dood te maken heeft dan met genot, lust of – God verhoede - liefde.

Zo ook in het Franse 'A Ma Soeur!' Het uitroepteken achter de titel staat ook zo op de beginaftiteling, dus neem ik ze maar over. Ze typeert de film ook wel een beetje – dit is een prent die z’n standpunten uitschreeuwt op zo’n hoog volume dat je al heel goed moet opletten om op te merken dat hij eigenlijk niet al te veel te vertellen hééft.

Anaïs Reboux speelt Anaïs, een dik twaalfjarig meisje dat samen met haar ouders en haar aantrekkelijke, 15-jarige zus Elena op vakantie gaat op een camping. Vanaf het begin is het duidelijk dat dit niet bepaald de familie Walton is waar we terecht zijn gekomen – of zelfs de familie Simpson, wat dat betreft. Vader is uitsluitend bezig met zijn zaken, haat vakanties, en neemt de eerste de beste gelegenheid om terug naar huis te keren, zodat hij een zakelijke crisis kan oplossen. Als kijker krijg je de indruk dat hij misschien beter eerst zijn familiale crisis zou aanpakken. Moeder, ondertussen, verveelt zich duidelijk te pletter, en we zien haar de hele film lang de ene sigaret na de andere aansteken, terwijl ze ligt te zonnebaden, een tijdschrift te lezen of gewoon niks zit te doen.

Anaïs en Elena blijven grotendeels op zichzelf aangewezen, en een sterk punt in de film is de relatie zoals die tussen hen wordt getekend. Elena zeult Anaïs overal mee naartoe als een blok aan haar been – het jongere, dikke zusje dat in de schaduw leeft van haar glamoureuze oudere zus. Ze slingeren elkaar verwijten naar het hoofd, maar wanneer het erop aan komt, zijn ze ook in staat om op een heel intieme manier met elkaar te praten.

We horen de meisjes praten over jongens, en hun standpunten tegenover seks – Elena, schijnbaar ouder en wijzer, is bang voor seks en heeft nog steeds de romantische notie dat haar eerste keer speciaal moet zijn, met een jongen van wie ze echt houdt. Anaïs is veel realistischer, en houdt er een nogal cynische mentaliteit op na: haar eerste keer moet volslagen liefdeloos zijn, een formaliteit die uit de weg moet worden geholpen, zodat ze daarna kan doen wat ze wil.

Tijdens de vakantie ontmoet Elena Fernando, een Italiaanse student rechten, die haar precies vertelt wat ze wil horen. Een verstandig meisje had voldoende geweten op het moment dat Fernando zei dat hij advocaat wilde worden, maar Elena is geen verstandig meisje. Hij verleidt haar met alle clichés uit het boekje en enkele die er dringend in moeten worden geschreven, en pleegt zelfs emotionele chantage door seksuele diensten gelijk te stellen aan liefde – als je van me houdt, dan doe je dit voor me. Dit alles gebeurt in een twintig minuten durende sequentie, die schitterend gespeeld en geregisseerd is, en als het ware op zichzelf kan staan als een klein toneelstukje binnen de film. Je draait nogal ongemakkelijk in je stoel als je ernaar kijkt omdat het zo echt is, maar dat is dan ook de bedoeling.

Als publiek zien we hoe hypocriet Fernando wel is, maar Elena ziet het niet – of wil het niet zien, omdat ze zelf ook nieuwsgierig is, en enkel een excuus zoekt om te experimenteren. Anaïs, die doet alsof ze slaapt terwijl ze luistert naar het nachtelijke gesteun en gekreun van haar zus en diens amant, weet zichtbaar wél beter, en we zien haar stilletjes huilen – niet omdat ze hoort dat Elena pijn heeft, maar omdat ze het zélf zou willen zijn.

Catherine Breillat maakte eerder films als 'Romance X', waarin ze haar fascinatie met de mentale en fysieke aspecten van seks al uitgebreid tentoon stelde – in het universum van Breillat is er geen sprake van vrijen, maar van neuken, een lichamelijke daad die oorzaak is van pijn en lijden, en geen barst te maken heeft met plezier of genot. Liefde lijkt niet te bestaan in de wereld die ze in haar films oproept, het is de leugen waarmee jongens meisjes in bed praten. Seks is een gewelddaad, die enkel emotionele en fysieke pijn kan veroorzaken.

Hypocrisie vervangt hier wat voor liefde moet doorgaan – Fernando geeft Elena een ring als bewijs van liefde, maar enkele scènes later komt zijn woedende moeder de ring terugeisen. Het ding maakte deel uit van een collectie juwelen die ze zelf had gekregen van leugenachtige, hypocriete mannen. Zo zie je maar weer.

Ook binnen het gezien van Anaïs en Elena zien we die hypocrisie opduiken – de kilte tussen de ouders en hun kinderen is zo groot, dat we bijna ademwolkjes naar het plafond zien opstijgen. Voor vader zijn zijn kinderen een lastige bijkomstigheid die tijd wegvreten uit zijn overvolle agenda, voor moeder zijn ze gewoon lastig – ze storen bij het roken, veronderstel ik. Wanneer Elena zich dan onnadenkend overgeeft aan schofterige jongens en Anaïs zich uitleeft in vraatzucht, wiens schuld is dat dan?

De relaties binnen dat gezin zijn vaak volslagen harteloos, en het is dan ook deze koelte binnen de film die het langst blijft hangen. Dat Fernando een schoft zal blijken te zijn, zien we al van een kilometer afstand aankomen, maar binnen de vertrouwde structuur van een familie, verwachten we liefde en steun. De enige liefde en steun die we te zien krijgen, is echter die tussen de beide meisjes, maar tijdens de loop van de film, komt Fernando daar dan nog tussen. Met als gevolg dat we Anaïs ietwat schuldig over een banana split naar haar zoenende zus zien kijken. Niets is zo zielig als een dik meisje dat ijsroom zit te schrokken. Oké, misschien één ding: een dik meisje met een Superman T-shirt aan, maar dat is dan ook alles.

Breillat geeft ons hier een stroom aan deprimerende situaties en diep cynische conclusies. Het veelbesproken einde van de film is choquerend en zeer bruusk – een donderslag bij heldere hemel – maar het is wel toepassend voor de toon van de film. De misantrope opmerkingen die Anaïs eerder maakte, worden één voor één bevestigd, op een bepaalde manier krijgt ze haar wens. Maar tegen welke prijs?

'A Ma Soeur!' is een harde film, en de vraag is maar in welke mate het sensatiezucht is om Fernando uitgebreid een condoom aan te zien trekken, om Elena bij elke gelegenheid volledig naakt te tonen en vooral om dat gruwelijke einde te filmen. Het is niet dat Breillat er niets mee wil vertellen, het is dat wàt ze te vertellen heeft, geen enkele verlossende kwaliteit heeft. De mens is een leugenachtig beest en seks is zowat het ergste dat je een ander leugenachtig beest kunt aandoen. Dit is een film over de vernietiging van schoonheid en onschuld, en dan nog blij zijn dat dat gebeurd is ook.

Als kijker ben je van begin tot eind totaal gefascineerd, ook al zijn er bepaalde dingen die je liever niet had gezien. Maar als je het allemaal optelt, is het maar erg de vraag in welke mate het doel de (wel zéér confronterende) middelen rechtvaardigt.

Het totale nihilisme van de film deed me soms aan 'Fight Club' denken, maar buiten het feit dat die film op een veel groter budget werd gemaakt en dus visueel veel indrukwekkender is, had 'Fight Club' op het einde toch nog een soort van katharsis: Edward Norton brak zichzelf fysiek en mentaal helemaal af om herboren te worden (hij overwint Brad Pitt tenslotte) en verder te kunnen leven met Helena Bonham-Carter. In 'A Ma Soeur' is er van een dergelijke loutering geen sprake; wat overblijft is enkel het nihilisme.

Cinefielen moeten dit zeker gezien hebben, maar wees gewaarschuwd: u zult achteraf een flinke borrel nodig hebben.

http://www.amasoeur.com/

Door Dennis Van Dessel 18/09/2003 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

  Dit artikel heeft nog geen reacties. Klik hier om uw mening te geven.