Regie: Tom Tykwer
Scenario: Andrew Birkin, Bernd Eichinger, Tom Tykwer
Met: Ben Wishaw, Dustin Hoffman, Rachel Huird-Wood, Alan Rickman e.a.
147 min. / D / 2006

Toen in 1985 de roman ‘Das Parfum' van Patrick Süskind verscheen, brak er rond het boek het soort van literaire hype los dat zeldzaam is geworden, behalve voor tovenaarsleerlingen. Zelfs mensen die normaal gezien zelden of nooit een boek vastnamen, haalden dit exemplaar wel in huis en beweerden er gek op te zijn. ‘Das Parfum' werd een soort van literair mode-accessoire, een ding dat je gewoon moest hebben om ermee gezien te worden. Ook twintig jaar later blijft de reputatie van ‘Das Parfum' als een huis overeind staan - een reputatie van klassieker, en vooral ook van onverfilmbaar te zijn. Meer dan vijftien jaar lang beten verschillende producers hun tanden stuk op het boek, tot Duits producent Bernd Eichinger toch de rechten loskreeg.

In het Parijs van de achttiende eeuw wordt Jean-Baptiste Grenouille geboren als het zoveelste ongewenst kind van een vismeid. Zijn moeder wordt betrapt wanneer ze hem wil laten creperen onder haar kraam en het kind groeit dan ook op in een weeshuis en later in een leerlooierij. Affectie of waardering zijn hem volslagen vreemd, maar Grenouille is wel gezegend met een buitenproportioneel reukzintuig. Hij kan alle geuren ter wereld onderscheiden, zelfs tot op kilometers afstand. Hij ruikt het verschil tussen natte en droge stenen, hij ruikt in zijn eigen kleren een worstje van een week geleden en hij weet het zelfs wanneer zijn bazin helemaal aan de andere kant van het huis een nummertje ligt te maken.

Grenouille gaat in de leer bij parfumier Guiseppe Baldini (Dustin Hoffman in een bijrolletje), maar raakt algauw gefrustreerd door het feit dat hij de geur van mensen niet kan bottelen. Meerbepaald, de geur van jonge vrouwen. Uiteindelijk vindt hij toch een methode om dat te doen, maar daarvoor moet hij hen wel eerst het hoekje om helpen.

Met ‘Das Parfum' vertelde Patrick Süskind het verhaal van een menselijk monster. De schrijver ging ervan uit dat het echt geen toeval was dat er bij geuren vaak gesproken wordt van de "essentie" van een bepaalde stof, en construeerde zijn plot dan ook rond de basisgedachte dat de geur gelijk staat aan de ziel. Je aroma onthult wie je werkelijk bent, wat je eigen essentie is. Grenouille heeft zelf geen lichaamsgeur, en is bijgevolg letterlijk een zielloos wezen, iemand bij wie het vermogen om te ruiken alle andere gevoelens heeft verdrongen: hij voelt geen liefde, verdraagt de vreselijkste omstandigheden zonder morren, geneest op wonderlijke wijze van ziekten, lijkt zelfs nauwelijks in staat om enige emoties te ervaren. Bij hem gaat àlles door de neus. Daarom wil hij een parfum maken op basis van vrouwenlichamen - hij wil in feite hun ziel in zich absorberen, zodat hij geen monster meer zal zijn, maar iemand die een ander lief kan hebben en het ook verdient om zelf graag gezien te worden.

En dat was dan ook de grote vraag: hoe vertaal je zoiets naar een visueel medium? Grenouille's hele ervaringswereld bereikt hem via geuren, wat zich al verdomd moeilijk laat beschrijven in woorden, laat staan in beelden. Regisseur Tom Tykwers oplossing daarvoor is niet revolutionair, maar ze is zeker afdoende: hij werkt met snelle montages en travellings, die tonen hoe Grenouille bij elke geur onmiddellijk een associatie maakt met de verspreider ervan. Geuren roepen beelden op, en die beelden krijgen wij in korte flashes te zien. Echt uitblinken door originaliteit doet het niet, maar de boodschap is wel duidelijk.

Visueel gezien scoort de film trouwens over het algemeen erg hoog. Tykwer is nooit m'n favoriete regisseur geweest, aangezien z'n vorige films, inclusief het alom bejubelde ‘Lola Rennt', voor mijn part teveel vormelijke pretentie hadden voor het flinterdun gegeven dat er uiteindelijk achter zat. Ditmaal weet de regisseur echter perfect in te schatten wat zijn verhaal nodig heeft. Hij maakt prachtig gebruikt van lange steadicamshots en goed gekozen close-ups om ons de smerigheid van de steden van die tijd te laten zien. We zien de vliegen rondcirkelen boven de vissen op de markt, we zien die vervallen huizen en mensen die onder de modder zitten en we kunnen de stank haast zelf ruiken. Tykwer weet die vettige, vuile wereld zeer efficiënt te construeren. Hij maakt hiervoor gebruik van een soort hyperrealisme, dat dan prachtig afsteekt tegen de surrealistische figuur die Grenouille zelf is. Een moordenaar die geen geur en dus geen ziel heeft, en dan maar de ziel van onschuldige vrouwen probeert te bottelen? Als je daar ook maar heel even bij stilstaat, dan zie je hoeveel "bigger than life" dat gegeven wel is. Grenouille staat dan ook als een soort van buitenaards wezen totaal apart van die normale, realistische wereld die we voor het overige zien. Hij hoort hier niet thuis, en wordt veroordeeld tot een leven in de schaduwen: keer op keer duikt hij plotseling uit de duisternis op om zich haast ongemerkt te mengen in de afgrijselijke wereld van normale mensen waar hij nooit toe zal behoren. Tykwers vormgeving is zeer indrukwekkend, omdat het ditmaal geen visuele hoogvliegerij betreft zonder meer. Alles staat ditmaal ten dienste van het verhaal.

Ondanks de status van Süskinds boek, is dat verhaal overigens lang niet perfect, en een aantal zwaktes van de roman worden klakkeloos overgenomen in de film. Zo is het proza van Süskind soms erg uitleggerig - in een poging om de alwetende verteller van de achttiende en negentiende eeuwse literatuur te parodiëren, is Süskind er haast continu mee bezig om alles wat er scheelt aan Grenouille expliciet te vertellen. Hij geeft ons daarbij vaak teveel de pap in de mond, en die fout maakt Tykwer hier ook. Een voice-over, ingesproken door John Hurt, leest hier en daar stukken van Süskinds tekst voor, maar lijkt veel te vaak een overbodige aanvulling op de beelden. We zién wel wat er gebeurt, en wat de psyche van het hoofdpersonage betreft, zijn we best in staat om onze eigen conclusies te trekken, zonder dat de verteller het allemaal komt uitleggen. Ook het einde was een teer punt in het boek - het realisme van daarvoor slaat plotseling volledig om in een bizarre, barokke finale die op het randje van het lachwekkende balanceert. De film neemt ook dat einde over en gaat hier en daar óver dat randje - je hoeft echt geen puber te zijn om even te gniffelen bij die slotscènes.

‘Das Parfum' is dan ook een zeer goed gerealiseerde adaptatie van een boek dat niet zo meesterlijk was als veel mensen wensen te denken. De gebreken ervan worden uitvergroot in de film, maar het zijn wel degelijk de gebreken van het boek. Er wordt bijzonder sterk geacteerd door hoofdrolspeler Ben Wishaw, die het voor een groot deel van het verhaal enkel met zijn lichaamstaal moet doen, het gaat goed vooruit (dit zijn een bijzonder korte twee en een half uur) en visueel zit alles snor. Niks te klagen dus - nu is het enkel nog wachten op een regisseur die moedig genoeg is om een film te draaien over mijn sokken.

Door Dennis Van Dessel 19/10/2006 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (16) van anderen of geef uw mening