Regie: Lewis Gilbert
Scenario: Willy Russell
Met: Michael Caine, Julie Walters, Michael Williams, Maureen Lipman e.a.
105 min. / UK / 1983

De jaren zeventig en tachtig waren een eigenaardige periode voor Michael Caine: de man, toch één van de betere acteurs die er op deze aardbol rondloopt, leek vastbesloten om nooit zonder werk te zitten, en nam dus maar alles aan dat ze in zijn richting wierpen. In de eighties viel er dan ook absoluut geen lijn te trekken tussen sommige van zijn beste projecten (‘Hannah and Her Sisters’, ‘Mona Lisa’) en de vele voorbeelden van onverteerbare crap waarvoor hij mede verantwoordelijk was (‘Blame It On Rio’, ‘Water’, ‘Jaws: The Revenge’). ‘Educating Rita’, uit 1983, is zeker geen meesterwerk en het valt niet te ontkennen dat de film gedateerd is, maar toch blijft het nog steeds één van ’s mans betere prenten uit die periode. Hij werd genomineerd voor een oscar, en de carrière van tegenspeelster Julie Walters was definitief vertrokken.

Caine speelt Dr. Frank Bryant, een bezopen literatuurprofessor die tegen z’n zin naar z’n lessen trekt en drinkt als een Zwitser. Zelfs de literatuur lijkt alle betekenis voor hem verloren te hebben: wanneer een etterachtig studentje hem vraagt naar William Blake, antwoordt Bryant: ‘He’s just a dead poet,’ waarna hij verder met een glazige blik uit het raam staart. De prof krijgt echter een fameuze opkikker wanneer Rita (Julie Walters) door zijn deur stapt, een arbeidersvrouw van 26 die besloten heeft dat er meer moet zijn in het leven dan het knippen van haar en het strijken van de hemden van haar man. Als vrije studente volgt ze een cursus Engelse literatuur bij Bryant. Haar leeservaring beperkt zich tot Harold Robbins, haar vermogen tot analyse houdt op bij: ‘What’s this Forster-guy on about?’ Maar – u raadt het nooit – Bryant raakt zowaar gecharmeerd door haar levenslust en resoluut onacademische gezonde verstand.

In essentie is ‘Educating Rita’ dus een zoveelste bewerking van het ‘Pygmalion’-gegeven: een meisje van de lagere klasse wordt door een man van de hogere klasse omgevormd tot een nette dame, tot ze beiden tot de conclusie komen dat dat doodgewone meisje eigenlijk veel sympathieker was (‘My Fair Lady’ is wellicht nog steeds het bekendste voorbeeld van zo’n verhaal). ‘Educating Rita’ besteedt veel aandacht aan dat element van sociale klasse. Rita komt uit een arbeidersgezin, waarin er niets anders van haar wordt verwacht dan dat ze trouwt, zwanger wordt en ’s avonds achter haar man aan de pub inhuppelt voor een pint. Maar zij voelt aan dat ze meer in zichzelf heeft zitten en probeert een intellectueel leven op gang te brengen. Aan de andere kant heb je Bryant, die het heeft gehad met het pretentieus geneuzel in het academische wereldje en opleeft door Rita’s no-nonsense mentaliteit. Hij is uitgekeken op zijn arrogante studenten die alles verafgoden wat hun proffen hen in handen stoppen – bijna evenzeer als ze zichzelf verafgoden. Ergens tussen Rita’s working class achtergrond en Bryants professorenbestaan vinden ze een neutrale zone, waarin het mogelijk is om van boeken te genieten zonder een cultuursnob te worden én zonder te vervallen in banaliteit.

Dat idee zit verpakt in een film die, wat z’n uiterlijkheden betreft, duidelijk z’n leeftijd laat merken. Kleren, kapsels en vooral muziek zorgen voor een retro-effect van heb-ik-jou-daar. Vooral de afgrijselijke synthesizer-score, die zich laat vergelijken met het allerslechtste werk van Giorgio Moroder (en dat werk ís afgrijselijk, vergis u niet), is veel te nadrukkelijk aanwezig en gaat na een tijdje behoorlijk storen. ‘Educating Rita’ is met volle overtuiging een eighties-film, maar eens je aan zulke oppervlakkigheden voorbij gaat, merk je wel dat er nog steeds een hart en ziel in zit die zich zeer gemakkelijk laten genieten.

En dat is voornamelijk de verdienste van beide hoofdacteurs – Julie Walters heeft zich in de voorbije twintig jaar opgewerkt tot één van de meest gerespecteerde karakteracteurs in Groot-Brittannië, en hier zie je waarom. De nevenpersonages komen er af en toe bij om te vermijden dat de film al te claustrofobisch zou worden, maar in feite is dit gewoon een tweemansproject tussen Caine en Walters. Hun scènes samen knetteren – de dialogen zijn goed geschreven en de wisselwerking tussen de twee acteurs is nagenoeg perfect. Bovendien is er niemand die zo goed een zatlap kan spelen als Caine – de meeste acteurs hebben de neiging om teveel te doen, om over de top te gaan, maar Caine weet telkens opnieuw de benevelde waardigheid van een fatsoenlijke dronkelap tot leven te wekken.

Blijft daar wel het feit dat de regie van Lewis Gilbert over het algemeen weinig opmerkelijk is – de camera-setups zijn nooit bijster geïnspireerd, wat de indruk geeft dat de man gewoon vertrouwde op zijn acteurs om het allemaal interessant te houden. Nog een geluk voor hem dat die acteurs zo goed zijn. Aan het einde lijken bepaalde verwikkelingen (zoals die met de flatgenote van Rita) bovendien wat àl te melodramatisch, terwijl de film die eigenlijk helemaal niet nodig had. Meer focus op Bryant en Rita en minder nevenplots en –personages zouden de film goed hebben gedaan.

‘Educating Rita’ heeft dus zo z’n gebreken, maar veel daarvan wordt gecompenseerd door de likeability van Walters en de briljante komische timing van Caine. Oorspronkelijk was ‘Rita’ een toneelstuk, waarin enkel de twee hoofdpersonages te zien waren. Gebaseerd op wat de film te bieden had, zou ik dolgraag dat stuk eens willen zien – de tête-à-têtes tussen die twee vormen toch al de ruggengraat van de film, dus wat moet dat niet zijn als je al de rest buitengooit en je enkel daarop concenteert? In feite is ‘Educating Rita’ eerder een immens sympathieke film dan een goeie. Gilbert en co overstijgen hun eigen tekortkomingen, gewoon omdat ze het geluk hebben met twee ongelooflijk sterke personages en acteurs te werken. En telkens wanneer die twee samen op het scherm zijn, zijn ze zo goed dat we al de rest vergeten.

Door Dennis Van Dessel 05/09/2006 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (1) van anderen of geef uw mening