Regie: Peter Weir
Scenario: Cliff Green
Met: Rachel Roberts, Vivean Gray, Helen Morse, Kirsty Child e.a.
103 min. / AUS / 1975

Peter Weir heeft zich de voorbije dertig jaar geprofileerd als een regisseur die graag zijn tijd neemt voor zijn films. Zo om de vier of vijf jaar krijgen we eens een nieuwe van hem in de zalen, en hoewel zijn werk nu niet over de hele lijn briljant te noemen is (‘Green Card’ was niet bepaald een meesterwerk), blijft hij een eigenzinnig cineast om rekening mee te houden – ‘Witness’, ‘Dead Poets Society’, ‘The Truman Show’. En natuurlijk ‘Picnic at Hanging Rock’, zijn doorbraakfilm, een zweverig, hypnotiserend stukje cinema waarvoor de term “bevreemdend” lijkt te zijn uitgevonden. Pogingen om deze prent te beschrijven zijn eigenlijk op voorhand al gedoemd – waar je over moet praten, is immers niet zozeer de plot of de personages, als wel de sfeer ervan. Wat hier boeiend aan is, is de manier waarop camerabewegingen, kleuren, licht, geluid en muziek samenwerken om een bizarre trip te creëren waarvan het doel lang niet altijd duidelijk is. De meeste films zijn continu bezig met het leveren van antwoorden. Wat gebeurt er in het verhaal en hoe en waarom? Hoe gedragen de personages zich en wat zijn daar de verklaringen voor? ‘Picnic at Hanging Rock’, daarentegen, is een film die enkel vragen oproept, om ze vervolgens willens en wetens onbeantwoord te laten. Noem dat gerust frustrerend of irritant, maar noem het vooral geen slechte cinema.

Het verhaal (voor zover daarvan sprake is) speelt zich af op Valentijnsdag 1900. Een stel jongedames van de exclusieve Appleyard College for Young Ladies in het Australische Victoria gaan samen met twee leerkrachten op uitstap naar Hanging Rock, een miljoen jaar oude, 150 meter hoge rotsenformatie, om daar te picnicken. Vier leerlingen vragen de toestemming om wat rond te wandelen – een tijdje later komt één van hen in paniek terug, en een leerkrachte gaat de overige drie zoeken. Geen van hen keert terug.

Een week later wordt Irma, één van de drie verdwenen meisjes, teruggevonden – oververmoeid, uitgedroogd en met wat schaafwonden, maar verder levend en wel. Ze herinnert zich niets van wat er met haar gebeurd is, maar de geruchten en speculaties vliegen uiteraard in het rond. Irma wordt onderzocht door een dokter, die met een ernstige blik meedeelt dat ze nog “intact” is. De zoektocht naar de anderen gaat voort, zonder succes, en de Appleyard school krijgt flink te lijden onder het schandaal.

Dat alles klinkt als een relatief klassieke set-up voor een mystery verhaal, maar vergis u niet: ‘Picnic at Hanging Rock’ is niet enkel een film over een mysterie, de prent zélf is er ook één. We komen nooit te weten wat er met de meisjes gebeurd is en ook de personages zelf lijken stuk voor stuk verborgen gevoelens te hebben waar we nauwelijks een zweempje van kunnen opvangen – van rationeel gemotiveerde handelingen is dan ook zelden sprake. Dialogen zijn schaars: we krijgen lange, lyrische shots van de Australische outback, waar de schoolmeisjes in hun witte jurken als misplaatste engelen doorheen zweven en de andere personages achteraf verloren lopen, dwergjes in de grootse natuur. Traditionele filmische scènes, met twee of meer personages die een dialoog voeren en op de één of andere manier met elkaar in conflict komen (weet u nog wel?), spelen zich vrijwel uitsluitend af binnen de muren van Appleyard – eens we daarbuiten treden, heersen er andere wetten en zakt de film weg in een lijzig, beklemmend ritme. Er wordt weinig gezegd en nog minder verklaard.

Gedeeltelijk valt de film terug te voeren op het aloude conflict tussen cultuur en natuur: Appleyard is een eenzaam bastion van Britse verfijndheid in een land dat daar niet toe uitnodigt. De meisjes worden in een strikt keurslijf gehouden, strenge regels bepalen alles. Maar daaronder is het duidelijk, al vanaf het begin, dat er bij de meisjes gevoelens sluimeren die wachten op een kans om tot uiting te komen. Ze citeren liefdessonnetten van Shakespeare, schrijven Valentijnskaartjes naar elkaar (wie hebben ze anders om kaartjes naar te sturen?) en rijgen elkaars korsetten vast, terwijl Weir ze in beeld brengt met een haast wellustige schoonheid. Dit zijn hormonenbommen, die in bedwang worden gehouden door de strikte structuren van de school. Eens ze in de natuur terecht komen van Hanging Rock, vallen die structuren weg, en dàn kunnen er natuurlijk vreselijke dingen gebeuren.

Weir wekt vanaf de eerste minuut de indruk dat er iets sinisters aan de gang is met Hanging Rock. Die rotsen lijken te léven – natuurlijk zijn er de insecten, salamanders en slangen die er rondkruipen, maar zelfs de stenen geven soms de indruk gezichten te hebben. Eens de groep van Appleyard op Hanging Rock aankomt, staan alle horloges stil - hier in de natuur komt de tijd te vervallen, want de natuur is eeuwig. De drie meisjes leggen zich vlak voor hun verdwijning neer tussen de rotsen en vallen in slaap. Een vreemd geluid stijgt plotseling op uit de grond en de rotswanden om hen heen, alsof de natuur hen letterlijk in slaap wil sussen. We krijgen één shot van bovenaf op de slapende meisjes – de laatste keer dat we hen alledrie zullen zien – en we moeten ons wel afvragen: vanuit wiens standpunt is dat shot gefilmd? Als je een banaal, rationeel antwoord wil geven, dan zit daar gewoon een man die van plan is hen te ontvoeren. Maar Weir suggereert iets anders, dat veel fascinerender is.

Met die suggesties waagt hij zich op terrein waar zijn landgenoot Nicolas Roeg zich enkele jaren eerder ook al bevond met zijn film ‘Walkabout’. De Australische outback is blijkbaar geen plek voor mensen – de natuur, beweren deze filmakers, stelt er zijn eigen regels, en pas dan maar op.

In ‘Picnic at Hanging Rock’ wordt die angst voor de natuur uiteindelijk doorgetrokken tot binnen de muren van Appleyard. Er is een nauwelijks waarneembare lesbische subtext, die niet alleen de meisjes betreft, maar ook de directrice, Ms Appleyard zelf. Naarmate het schandaal steeds meer de goede naam van haar instelling aanvreet, verliest Appleyard haar zelfbeheersing – ze drinkt zichzelf helemaal lazarus en begint een vervolgens een huilerige monoloog over de verdwenen leerkrachte. In één van de meest openlijk seksueel geladen scènes van de film, zien we hoe de teruggevonden Irma, na haar herstel, haar klasgenoten goeiedag gaat zeggen. In tegenstelling tot het wit dat het schooluniform uitmaakt, draagt zij nu rood (knipoog, knipoog) – de andere meisjes villen haar bijna omdat ze denken dat zij weet wat er met de anderen is gebeurd.

Subtext, hints, suggesties... Daaruit is ‘Picnic at Hanging Rock’ opgemaakt. Duidelijke antwoorden zijn hier ver te zoeken. Peter Weirs film is een raadsel over een raadsel, dat niet uitlegt, maar juist verwart. Gewapend met een verukkelijke cinematografie (mooiere natuurbeelden zie je zelden), weet hij een fascinerende, hypnotiserende film af te leveren die het eist om meer dan eens gezien te worden.

Door Dennis Van Dessel 01/06/2006 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

 Lees de reacties (1) van anderen of geef uw mening